Xin chào, đây là Ghiền Coin. DAO, viết tắt tiếng Anh của tổ chức tự trị phi tập trung, là một nhóm người cùng quản lý một quỹ chung hay một dự án thông qua hợp đồng thông minh. Thay vì có ban giám đốc ra quyết định, các thành viên bỏ phiếu, và hợp đồng tự động thực hiện kết quả. Ý tưởng là minh bạch và không ai tự ý tiêu tiền chung. Thực tế thì gặp nhiều vấn đề: ít người đi bầu, quyền lực dồn về người nắm nhiều phiếu, và tư cách pháp lý của một DAO vẫn còn mơ hồ ở hầu hết các nơi.
Tập này giải thích DAO như một mô hình tổ chức. Không giới thiệu DAO cụ thể, không gợi ý mua mã thông báo quản trị.
Từ quỹ lớp đến DAO
Nhớ lại ví dụ quỹ lớp ở tập hợp đồng thông minh: mọi người góp tiền vào một hợp đồng, chỉ chi khi hơn nửa thành viên đồng ý. Đó chính là hình hài đơn giản nhất của một DAO.
Mở rộng ra, một DAO có thể quản lý một quỹ đầu tư chung, tài trợ cho các dự án mã nguồn mở, điều hành một ứng dụng phi tập trung, hay mua một tài sản chung.
Điểm chung là luật của tổ chức được viết bằng mã: ai được đề xuất, ai được bỏ phiếu, bao nhiêu phiếu thì thông qua, tiền được chi thế nào.
Mọi đề xuất và mọi lá phiếu đều ghi trên blockchain, ai cũng xem được.
Ai được bỏ phiếu
Phần lớn DAO dùng mã thông báo quản trị: ai giữ nhiều mã thông báo thì có nhiều phiếu. Cách này đơn giản để triển khai, nhưng có nghĩa là một người một phiếu bị thay bằng một đồng một phiếu.
Người giàu hơn, hay người mua nhiều mã thông báo hơn, có tiếng nói lớn hơn. Ở nhiều DAO, một số ít ví nắm phần lớn quyền biểu quyết.
Một số DAO thử cách khác: mỗi thành viên đã xác minh một phiếu, hoặc tính phiếu theo cách giảm ảnh hưởng của người nắm nhiều, hoặc trao phiếu theo đóng góp. Mỗi cách có khó khăn riêng, nhất là việc chống một người tạo nhiều danh tính giả.
Không có cách bỏ phiếu hoàn hảo, giống như trong mọi tổ chức của con người.
Vấn đề ít người đi bầu
Một vấn đề phổ biến là phần lớn người giữ mã thông báo không bỏ phiếu. Họ không có thời gian đọc đề xuất, không hiểu chi tiết kỹ thuật, hoặc thấy lá phiếu của mình không có trọng lượng.
Khi ít người bỏ phiếu, một nhóm nhỏ tích cực có thể quyết định mọi thứ. Đôi khi đó là những người tâm huyết, đôi khi là những người có lợi ích riêng.
Nhiều DAO cho phép uỷ quyền phiếu cho người đại diện. Cách này giúp tăng tỷ lệ tham gia nhưng lại tạo ra tầng lớp đại diện có nhiều quyền lực, khá giống mô hình truyền thống mà DAO muốn thay thế.
Đây là một bài học hay: thay công nghệ không tự động thay được bản chất của việc quản trị tập thể.
Rủi ro bị thao túng
Vì quyền biểu quyết gắn với mã thông báo, ai đó có thể mua hoặc vay một lượng lớn mã thông báo trong thời gian ngắn để thông qua một đề xuất có lợi cho mình, rồi bán đi.
Đã có những trường hợp kẻ tấn công dùng cách này để thông qua đề xuất rút tiền từ quỹ chung. Các DAO sau đó thêm biện pháp như khoá thời gian giữa bỏ phiếu và thực thi, để cộng đồng kịp phản ứng.
Lỗi hợp đồng thông minh cũng là rủi ro. Sự cố lớn mà mình kể ở tập lỗi hợp đồng, khiến Ethereum tách chuỗi, chính là sự cố của một DAO đời đầu.
Minh bạch không đồng nghĩa với an toàn.
Tư cách pháp lý còn mơ hồ
Một DAO là gì trước pháp luật: một công ty, một hội nhóm, một quan hệ hợp danh, hay không là gì cả. Ở hầu hết các nơi, câu trả lời chưa rõ.
Nếu DAO gây thiệt hại cho người khác, ai chịu trách nhiệm. Nếu DAO ký hợp đồng thuê ai đó, ai là bên ký. Một số nơi đã có quyết định coi thành viên DAO như thành viên một quan hệ hợp danh, tức có thể chịu trách nhiệm cá nhân.
Một số vùng lãnh thổ đã làm luật cho phép DAO đăng ký như một loại pháp nhân. Nhưng đó là số ít.
Với người ở Việt Nam, tham gia một DAO nước ngoài nghĩa là tham gia một thực thể không có tư cách pháp lý rõ ràng, với đầy đủ rủi ro đi kèm.
DAO dạy ta điều gì
Dù có nhiều vấn đề, DAO là một thí nghiệm thú vị về cách con người tổ chức với nhau khi có công cụ mới. Quỹ chung minh bạch, ra quyết định công khai, luật chơi rõ ràng là những ý tưởng có giá trị.
DAO cũng cho thấy giới hạn của công nghệ: mã có thể thực thi quyết định, nhưng không thể thay thế việc thảo luận, xây dựng đồng thuận, và chịu trách nhiệm.
Những lời mời tham gia DAO kèm hứa hẹn lợi nhuận từ quỹ chung cần được nhìn như mọi lời mời đầu tư khác: với sự cảnh giác cao nhất.
Kênh này kể về DAO để bạn hiểu mô hình, không khuyến khích tham gia.
Gói lại
DAO là nhóm người quản lý quỹ hay dự án qua hợp đồng thông minh và bỏ phiếu. Mọi đề xuất, lá phiếu đều công khai.
Bỏ phiếu theo mã thông báo dẫn đến một đồng một phiếu, ít người đi bầu, và rủi ro bị thao túng bằng cách mua phiếu tạm thời.
Tư cách pháp lý của DAO còn mơ hồ, thành viên có thể chịu trách nhiệm cá nhân ở một số nơi.
Tập sau, mình nói về một thay đổi nhỏ nhưng đáng chú ý: dùng ví như tài khoản đăng nhập.
Câu hỏi thường gặp
DAO là gì?
Là tổ chức tự trị phi tập trung, nơi thành viên quản lý quỹ hay dự án qua hợp đồng thông minh và ra quyết định bằng bỏ phiếu.
Ai có quyền bỏ phiếu trong DAO?
Thường là người giữ mã thông báo quản trị, ai giữ nhiều thì nhiều phiếu. Một số DAO thử cách tính phiếu khác.
DAO có tư cách pháp lý không?
Ở hầu hết các nơi còn mơ hồ. Một số nơi coi thành viên như thành viên hợp danh có thể chịu trách nhiệm cá nhân.
DAO có thể bị thao túng không?
Có. Kẻ tấn công có thể mua hoặc vay nhiều mã thông báo tạm thời để thông qua đề xuất có lợi cho mình.
Có nên tham gia DAO để hưởng lợi nhuận từ quỹ chung không?
Kênh không khuyến khích. Hãy nhìn mọi lời mời như vậy với sự cảnh giác như với lời mời đầu tư.
