Chào bạn, Ghiền Coin đây. Ở Việt Nam, tài sản mã hoá được pháp luật nhìn nhận là một loại tài sản, nhưng không phải tiền và không được dùng làm phương tiện thanh toán. Nghĩa là bạn không được dùng nó để trả tiền mua hàng hoá, dịch vụ thay cho tiền đồng. Lý do gắn với ít nhất bốn điều: chủ quyền tiền tệ quốc gia, sự ổn định của hệ thống tài chính, bảo vệ người tiêu dùng trước biến động giá, và yêu cầu chống rửa tiền.
Tập này giải thích sự khác biệt giữa tài sản và phương tiện thanh toán, vì nhiều người nghe chữ được công nhận là tài sản liền hiểu thành được dùng như tiền. Như mọi tập pháp lý, mình nói ở mức nguyên tắc, bạn hãy đối chiếu văn bản chính thức hiện hành.
Tài sản khác phương tiện thanh toán thế nào
Trong đời sống, có rất nhiều thứ là tài sản nhưng không phải tiền. Mảnh đất, chiếc xe, cổ phiếu, bức tranh, vàng miếng đều là tài sản. Bạn có thể sở hữu, mua bán theo quy định, để lại thừa kế. Nhưng bạn không mang mảnh đất ra chợ trả tiền mớ rau.
Phương tiện thanh toán là thứ pháp luật cho phép dùng để thanh toán nghĩa vụ: trả tiền hàng, trả lương, nộp thuế. Ở Việt Nam, đó là đồng Việt Nam, dưới dạng tiền mặt hay tiền trong tài khoản, qua các phương tiện thanh toán được quy định.
Tài sản mã hoá nằm ở nhóm thứ nhất theo hướng của luật mới. Được nhìn nhận là tài sản giúp xác định quyền sở hữu, giải quyết tranh chấp, xử lý các hành vi chiếm đoạt. Nhưng nó không được bước sang nhóm thứ hai.
Phân biệt này đơn giản nhưng hay bị bỏ qua, nhất là trong quảng cáo.
Lý do thứ nhất: chủ quyền tiền tệ
Mỗi quốc gia có một đồng tiền chính thức do ngân hàng trung ương phát hành và quản lý. Thông qua đồng tiền đó, nhà nước điều hành chính sách tiền tệ: kiểm soát lạm phát, điều chỉnh lãi suất, hỗ trợ nền kinh tế khi khó khăn.
Nếu một đồng tiền khác, không do nhà nước quản lý, được dùng rộng rãi để thanh toán, khả năng điều hành chính sách tiền tệ sẽ bị suy giảm. Đây gọi là nguy cơ thay thế tiền tệ.
Vì vậy, nhiều quốc gia, không chỉ Việt Nam, giữ nguyên tắc chỉ đồng tiền quốc gia là phương tiện thanh toán hợp pháp trong nước. Ngoại tệ cũng bị hạn chế sử dụng trong thanh toán nội địa ở Việt Nam, vì cùng lý do.
Nhìn như vậy, quy định về tài sản mã hoá không phải là sự kỳ thị công nghệ, mà nằm trong một nguyên tắc chung đã có từ lâu.
Lý do thứ hai: ổn định hệ thống tài chính
Hệ thống thanh toán của một quốc gia cần chạy ổn định mỗi ngày. Lương được trả, hoá đơn được thanh toán, các doanh nghiệp giao dịch với nhau. Sự cố trong hệ thống thanh toán có thể lan nhanh ra cả nền kinh tế.
Tài sản mã hoá vận hành ngoài hệ thống ngân hàng, qua các mạng lưới mà nhà nước không kiểm soát. Nếu nó trở thành phương tiện thanh toán phổ biến, những rủi ro của mạng lưới đó, như sự cố kỹ thuật, tắc nghẽn, sàn sụp, sẽ đổ thẳng vào đời sống kinh tế hằng ngày.
Giữ tài sản mã hoá ở vai trò tài sản giúp tách rủi ro của nó khỏi hệ thống thanh toán chính.
Đây là một lựa chọn chính sách thận trọng, có thể được xem xét lại theo thời gian và kinh nghiệm thực tế.
Lý do thứ ba: bảo vệ người tiêu dùng
Tưởng tượng bạn bán một tô phở và nhận thanh toán bằng một tài sản có giá thay đổi mạnh trong ngày. Sáng nhận, chiều giá trị có thể đã khác đáng kể. Với người bán hàng nhỏ, đây là rủi ro họ không đủ sức gánh.
Ở phía người mua, nếu dùng tài sản mã hoá để thanh toán, việc chuyển nhầm, bị lừa, hay tranh chấp sẽ khó giải quyết vì giao dịch không đảo ngược được và thường không có bên trung gian chịu trách nhiệm.
Hệ thống thanh toán bằng tiền đồng có các quy định bảo vệ người dùng: tra soát, khiếu nại, trách nhiệm của ngân hàng. Tài sản mã hoá chưa có những lớp bảo vệ tương đương.
Giữ nguyên tắc không dùng để thanh toán giúp người dân không vô tình gánh những rủi ro này trong sinh hoạt hằng ngày.
Lý do thứ tư: chống rửa tiền
Thanh toán bằng tài sản mã hoá có thể bị lợi dụng để che giấu nguồn gốc tiền bất hợp pháp, trốn thuế, hay chuyển tiền xuyên biên giới ngoài sự giám sát.
Khi thanh toán đi qua hệ thống ngân hàng, có các quy trình nhận biết khách hàng và báo cáo giao dịch đáng ngờ. Thanh toán trực tiếp bằng tài sản mã hoá giữa hai ví tự lưu ký thì không có những lớp đó.
Các khuyến nghị quốc tế về chống rửa tiền yêu cầu các nước kiểm soát rủi ro từ tài sản ảo. Hạn chế dùng làm phương tiện thanh toán là một trong những cách giảm rủi ro.
Mình sẽ nói kỹ hơn về chống rửa tiền và định danh ở tập sau.
Những hiểu lầm cần tránh
Hiểu lầm thứ nhất: được công nhận là tài sản nghĩa là được dùng như tiền. Không đúng, như đã phân tích.
Hiểu lầm thứ hai: cửa hàng ở nước ngoài nhận thanh toán bằng Bitcoin thì ở Việt Nam cũng được. Quy định nước ngoài không áp dụng ở Việt Nam.
Hiểu lầm thứ ba: thanh toán nhỏ giữa bạn bè thì không sao. Nguyên tắc pháp luật không chia theo số tiền, và nhiều trò lừa bắt đầu từ những lời mời kiểu trả lương bằng coin hay nhận hàng thanh toán bằng coin.
Hiểu lầm thứ tư: có ứng dụng cho thanh toán bằng tài sản mã hoá thì ứng dụng đó hợp pháp. Không suy ra được. Hãy kiểm tra trên kênh chính thức.
Gói lại
Tài sản mã hoá ở Việt Nam được nhìn nhận là tài sản nhưng không phải tiền, không được dùng để thanh toán.
Bốn lý do chính: chủ quyền tiền tệ, ổn định hệ thống tài chính, bảo vệ người tiêu dùng, chống rửa tiền.
Được công nhận là tài sản khác với được dùng như tiền. Hãy đối chiếu văn bản hiện hành, vì chính sách có thể điều chỉnh theo thời gian.
Tập sau, mình nói về thí điểm có kiểm soát: nghĩa là gì với người dân bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Có được dùng Bitcoin để mua hàng ở Việt Nam không?
Không. Tài sản mã hoá không phải phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam.
Tài sản mã hoá được công nhận là tài sản nghĩa là gì?
Nghĩa là pháp luật nhìn nhận quyền sở hữu, giúp giải quyết tranh chấp và xử lý hành vi chiếm đoạt, nhưng không cho dùng như tiền.
Vì sao ngoại tệ cũng bị hạn chế thanh toán trong nước?
Vì cùng nguyên tắc chủ quyền tiền tệ: chỉ đồng Việt Nam là phương tiện thanh toán hợp pháp trong nước.
Người bán hàng nhận thanh toán bằng coin có rủi ro gì?
Có thể vi phạm quy định, chịu biến động giá, và khó giải quyết khi có tranh chấp hay bị lừa.
Quy định này có thể thay đổi không?
Chính sách có thể được xem xét lại theo thời gian. Hãy luôn đối chiếu văn bản chính thức hiện hành.
