Xin chào, đây là Ghiền Coin. Khoảng năm 2017, thế giới tiền mã hoá chứng kiến một cơn sốt: hàng loạt dự án gọi vốn bằng cách phát hành mã thông báo của riêng mình, nhiều khi chỉ cần một bản sách trắng, một trang web đẹp và một nhóm chat đông người. Người tham gia gửi tiền mã hoá để nhận mã thông báo mới, kỳ vọng dự án thành công. Rất nhiều dự án sau đó biến mất, một số là lừa đảo từ đầu, và cơ quan quản lý nhiều nước vào cuộc.
Tập này kể lại cơn sốt đó như một bài học lịch sử. Kênh không giới thiệu, không gợi ý tham gia bất kỳ đợt phát hành nào, và mình cũng không nêu tên dự án cụ thể.
Cơn sốt bắt đầu từ đâu
Ethereum, như mình đã kể ở danh mục trước, cho phép bất kỳ ai viết hợp đồng thông minh. Một trong những ứng dụng đơn giản nhất là tạo ra mã thông báo của riêng mình chỉ bằng vài chục dòng mã theo một chuẩn chung.
Từ đó, một mô hình gọi vốn mới xuất hiện: dự án công bố ý tưởng, phát hành mã thông báo, người tham gia gửi ether để nhận mã thông báo. Không cần ngân hàng, không cần quỹ đầu tư, không cần giấy phép.
Trong giai đoạn thị trường đi lên, một số đợt phát hành gọi được số vốn rất lớn trong thời gian rất ngắn. Tin tức lan nhanh, tạo hiệu ứng đám đông.
Rất nhanh, số dự án tăng lên hàng nghìn. Ai cũng muốn tham gia, ai cũng muốn phát hành.
Vì sao người ta lao vào
Lý do thứ nhất là kỳ vọng lợi nhuận. Một số mã thông báo tăng giá mạnh sau khi phát hành, tạo ra câu chuyện người tham gia sớm thu lời lớn.
Lý do thứ hai là cảm giác được tham gia vào công nghệ mới, được làm nhà đầu tư thiên thần mà trước đây chỉ dành cho giới giàu có.
Lý do thứ ba là rào cản thấp. Chỉ cần có ví, có ether, bấm vài nút là tham gia được. Không ai hỏi bạn có hiểu rủi ro không.
Nhưng chính rào cản thấp đó cũng là rào cản thấp cho kẻ gian.
Một bản sách trắng không chứng minh được gì
Sách trắng của Bitcoin là một tài liệu kỹ thuật ngắn gọn, mô tả một hệ thống đã được xây và chạy được. Trong cơn sốt phát hành, sách trắng trở thành tài liệu quảng cáo.
Nhiều sách trắng đầy thuật ngữ nhưng thiếu kế hoạch thực tế. Một số sao chép nguyên văn từ dự án khác. Một số đưa ảnh của những người không hề tham gia vào làm thành viên đội ngũ.
Người tham gia hầu như không có cách kiểm chứng. Không có kiểm toán, không có công bố thông tin bắt buộc, không có cơ quan giám sát.
Bài học còn nguyên giá trị: một tài liệu trông chuyên nghiệp không chứng minh được dự án có thật, có năng lực, hay có ý định trung thực.
Hậu quả
Phần lớn dự án trong cơn sốt không bao giờ ra được sản phẩm như đã hứa. Mã thông báo của chúng mất gần như toàn bộ giá trị.
Một số dự án là lừa đảo trắng trợn: gọi vốn xong, nhóm phát triển biến mất. Cộng đồng gọi đó là kéo thảm, tức đột ngột rút hết rồi bỏ đi.
Một số dự án làm ăn nghiêm túc nhưng vẫn thất bại, vì ý tưởng không khả thi hoặc thị trường thay đổi. Thất bại kinh doanh là bình thường, nhưng người tham gia không được bảo vệ như cổ đông trong công ty truyền thống.
Khi cơn sốt qua đi, rất nhiều người mất tiền, và niềm tin vào cả lĩnh vực bị tổn hại.
Cơ quan quản lý vào cuộc
Cơ quan quản lý chứng khoán ở nhiều nước cho rằng nhiều đợt phát hành mã thông báo thực chất là chào bán chứng khoán mà không đăng ký, vì người tham gia bỏ tiền với kỳ vọng lợi nhuận từ công sức của nhóm phát triển.
Họ xử lý một số dự án, yêu cầu hoàn tiền, phạt tiền. Một số nước cấm hẳn hình thức gọi vốn này.
Kết quả là hình thức phát hành mã thông báo tự do lắng xuống, nhường chỗ cho các hình thức khác, cũng không ít rủi ro, và những khung pháp lý chặt chẽ hơn.
Ở Việt Nam, việc phát hành tài sản mã hoá giờ đây được đặt trong khung của Luật Công nghiệp công nghệ số và các quy định thí điểm. Hoạt động gọi vốn ngoài khung đó có thể vi phạm pháp luật.
Bài học còn nguyên
Cơn sốt đã qua, nhưng mô hình vẫn tái diễn dưới tên gọi mới: săn mã thông báo mới, mở bán sớm, danh sách ưu tiên. Lời mời thường đi kèm thúc giục và hứa hẹn tăng giá.
Câu hỏi để tự vệ vẫn vậy: ai đứng sau, có danh tính pháp lý không, có được phép gọi vốn không, mình có hiểu sản phẩm không, và nếu mất hết thì sao.
Đám đông không phải là bằng chứng. Hàng nghìn người cùng tham gia một dự án không làm nó an toàn hơn.
Kênh này nhắc lại: không giới thiệu, không gợi ý tham gia đợt phát hành nào. Lịch sử được kể để bạn nhận ra mô hình khi nó quay lại.
Gói lại
Khoảng năm 2017, phát hành mã thông báo trở thành cơn sốt nhờ rào cản thấp và kỳ vọng lợi nhuận.
Phần lớn dự án thất bại hoặc biến mất, nhiều dự án là lừa đảo. Sách trắng đẹp không chứng minh được gì.
Cơ quan quản lý vào cuộc, coi nhiều đợt phát hành là chào bán chứng khoán không đăng ký. Mô hình vẫn tái diễn dưới tên mới.
Tập sau, mình nói về chu kỳ thị trường, ở góc độ lịch sử, không dự đoán.
Câu hỏi thường gặp
Phát hành mã thông báo là gì?
Là việc dự án tạo mã thông báo trên blockchain và bán cho công chúng để gọi vốn, thường kèm một bản sách trắng.
Vì sao nhiều dự án năm 2017 biến mất?
Nhiều dự án không có sản phẩm thật, một số là lừa đảo, số khác thất bại vì ý tưởng không khả thi.
Kéo thảm là gì?
Là khi nhóm phát triển đột ngột rút hết tiền đã gọi được rồi biến mất, bỏ lại mã thông báo mất giá trị.
Cơ quan quản lý xử lý thế nào?
Nhiều nơi coi đợt phát hành là chào bán chứng khoán không đăng ký, xử phạt, yêu cầu hoàn tiền, hoặc cấm hình thức này.
Có nên tham gia đợt mở bán mã thông báo mới không?
Kênh không gợi ý tham gia. Hãy hỏi ai đứng sau, có được phép không, mình có hiểu không, và nếu mất hết thì sao.
