Xin chào, đây là Ghiền Coin. Đồng tiền ổn định, tiếng Anh là stablecoin, là loại tài sản mã hoá được thiết kế để giữ giá gắn chặt với một đồng tiền pháp định, phổ biến nhất là đô la Mỹ, theo tỷ lệ một đổi một. Lịch sử đã có những lần chúng mất neo, tức giá trượt khỏi mức một đổi một. Có loại dựa vào thuật toán đã sụp đổ hoàn toàn chỉ trong vài ngày, có loại đảm bảo bằng tài sản dự trữ bị lung lay khi nơi giữ dự trữ gặp sự cố.
Bài học chính của tập này rất ngắn: chữ ổn định là mục tiêu thiết kế, không phải lời bảo đảm. Mình không nêu tên đồng tiền cụ thể nào, chỉ nói cơ chế và bài học.
Vì sao cần đồng tiền ổn định
Tài sản mã hoá như Bitcoin hay ether biến động giá rất mạnh. Điều đó khiến chúng khó dùng làm đơn vị đo lường hay để giữ giá trị trong ngắn hạn trong thế giới tiền mã hoá.
Đồng tiền ổn định ra đời để làm cầu nối: một tài sản chạy trên blockchain, chuyển được như tài sản mã hoá khác, nhưng giá giữ gần với đô la.
Chúng trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái tiền mã hoá, được dùng rất nhiều trong các giao dịch và ứng dụng tài chính phi tập trung.
Nhưng để giữ được neo, phải có một cơ chế. Và mỗi cơ chế có điểm yếu riêng.
Cách thứ nhất: đảm bảo bằng tài sản dự trữ
Cách phổ biến nhất là một công ty phát hành giữ tài sản dự trữ, như tiền gửi ngân hàng, trái phiếu chính phủ ngắn hạn, tương ứng với số đồng tiền ổn định đã phát hành. Ai muốn đổi lại thì công ty trả bằng tiền pháp định.
Điểm mạnh là cơ chế đơn giản, dễ hiểu. Điểm yếu là phải tin công ty phát hành: dự trữ có thật đủ không, nằm ở đâu, có an toàn không.
Đã có lúc một đồng tiền ổn định loại này mất neo tạm thời khi một ngân hàng giữ một phần dự trữ của nó gặp sự cố. Khi ngân hàng được xử lý, neo được khôi phục. Nhưng vài ngày đó đủ làm nhiều người hoảng loạn.
Bài học: đồng tiền ổn định đảm bảo bằng dự trữ chỉ an toàn bằng nơi giữ dự trữ và sự minh bạch của công ty phát hành.
Cách thứ hai: đảm bảo bằng tài sản mã hoá
Một số đồng tiền ổn định được đảm bảo bằng tài sản mã hoá khác, khoá trong hợp đồng thông minh. Vì tài sản mã hoá biến động mạnh, người ta phải khoá nhiều hơn giá trị phát hành, ví dụ khoá giá trị gấp rưỡi để phát hành một phần.
Khi tài sản đảm bảo giảm giá quá mức, hợp đồng tự động bán bớt để giữ neo. Cơ chế này minh bạch vì mọi thứ nằm trên blockchain.
Điểm yếu là khi thị trường giảm quá nhanh, hệ thống có thể không kịp bán, hoặc việc bán hàng loạt làm giá giảm thêm. Lỗi hợp đồng thông minh, như tập trước mình kể, cũng là rủi ro.
Cơ chế này chịu được nhiều cú sốc, nhưng không phải mọi cú sốc.
Cách thứ ba: dựa vào thuật toán
Loại rủi ro nhất là đồng tiền ổn định dựa vào thuật toán, không có tài sản đảm bảo đầy đủ. Neo được giữ bằng một cơ chế tự động phát hành và tiêu huỷ, thường gắn với một mã thông báo thứ hai.
Khi mọi người tin tưởng, cơ chế chạy trơn tru. Nhưng khi niềm tin lung lay, người ta đồng loạt đổi ra, cơ chế phát hành thêm mã thông báo thứ hai, làm nó mất giá, khiến người ta càng muốn đổi ra. Vòng xoáy tử thần diễn ra.
Năm 2022, một đồng tiền ổn định thuật toán rất lớn đã sụp đổ theo đúng vòng xoáy này trong vài ngày, cuốn theo khối tài sản khổng lồ của người dùng trên khắp thế giới, và gây chấn động cả thị trường.
Nhiều đồng tiền loại này từng hứa lãi suất rất cao cho người gửi. Lãi suất cao đó, nhìn lại, chính là dấu hiệu của một mô hình không bền vững.
Vì sao mất neo lan nhanh
Đồng tiền ổn định bị mất neo theo kiểu rất giống rút tiền hàng loạt ở ngân hàng. Khi một số người bắt đầu nghi ngờ và đổi ra, những người khác sợ mình là người cuối cùng, cũng đổi ra theo.
Trên mạng xã hội, tin đồn lan nhanh hơn bao giờ hết. Một cú trượt nhỏ có thể biến thành hoảng loạn trong vài giờ.
Khác với ngân hàng truyền thống, phần lớn đồng tiền ổn định không có bảo hiểm tiền gửi hay ngân hàng trung ương làm người cho vay cuối cùng.
Đây là lý do nhiều nước đang làm luật riêng cho đồng tiền ổn định, yêu cầu dự trữ đầy đủ, minh bạch, kiểm toán.
Bài học cho người tìm hiểu
Thứ nhất, chữ ổn định trong tên gọi là mục tiêu, không phải lời bảo đảm. Mọi đồng tiền ổn định đều có thể mất neo trong điều kiện nhất định.
Thứ hai, lãi suất cao trên một tài sản được gọi là ổn định là mâu thuẫn. Lãi cao luôn đi kèm rủi ro cao, ở đâu đó.
Thứ ba, ở Việt Nam, tài sản mã hoá, kể cả đồng tiền ổn định, không phải phương tiện thanh toán hợp pháp. Đồng tiền ổn định gắn với đô la cũng không phải là đô la.
Thứ tư, kênh này không khuyên dùng hay nắm giữ đồng tiền ổn định nào. Hiểu cơ chế là để bạn không bị câu chữ ổn định ru ngủ.
Gói lại
Đồng tiền ổn định được thiết kế giữ giá gắn với tiền pháp định, qua ba cách: dự trữ, tài sản mã hoá khoá trong hợp đồng, hoặc thuật toán.
Mỗi cách có điểm yếu. Loại thuật toán từng sụp hoàn toàn theo vòng xoáy tử thần năm 2022.
Ổn định là mục tiêu, không phải lời bảo đảm. Lãi cao trên tài sản gọi là ổn định là dấu hiệu cảnh báo.
Danh mục lịch sử đến đây là trọn. Danh mục sau, mình bàn về Web3: gỡ lớp quảng cáo để xem bên trong có gì.
Câu hỏi thường gặp
Đồng tiền ổn định là gì?
Là tài sản mã hoá được thiết kế giữ giá gắn với một đồng tiền pháp định như đô la Mỹ theo tỷ lệ một đổi một.
Mất neo là gì?
Là khi giá đồng tiền ổn định trượt khỏi mức neo đã định, ví dụ không còn đổi được một đổi một.
Vì sao đồng tiền ổn định thuật toán dễ sụp?
Vì không có tài sản đảm bảo đầy đủ. Khi niềm tin lung lay, cơ chế phát hành bù làm mất giá thêm, tạo vòng xoáy tử thần.
Đồng tiền ổn định có phải là đô la không?
Không. Đó là tài sản mã hoá do một bên phát hành. Ở Việt Nam nó cũng không phải phương tiện thanh toán hợp pháp.
Lãi suất cao trên đồng tiền ổn định có đáng tin không?
Cần cảnh giác. Lãi cao luôn đi kèm rủi ro cao ở đâu đó, và từng là dấu hiệu của mô hình không bền vững.
