Chào bạn, Ghiền Coin đây. Câu trả lời ngắn gọn là thế này: Bitcoin được thiết kế trước hết để làm một loại tiền điện tử chuyển trực tiếp giữa người với người, còn Ethereum được thiết kế như một chiếc máy tính dùng chung chạy trên blockchain, nơi ai cũng có thể viết chương trình và để chương trình đó tự chạy theo đúng luật đã viết. Một bên là cuốn sổ ghi ai có bao nhiêu tiền, một bên là cuốn sổ ghi cả trạng thái của hàng loạt chương trình.
Tập này mình so sánh hai mạng lưới ở góc độ thiết kế và triết lý, không so cái nào tốt hơn để nắm giữ. Như mọi tập, đây là kiến thức, không phải lời khuyên mua bán hay đầu tư.
Ethereum ra đời từ một câu hỏi
Vài năm sau khi Bitcoin chạy ổn định, nhiều lập trình viên bắt đầu tự hỏi: nếu một cuốn sổ cái phi tập trung có thể ghi ai chuyển cho ai bao nhiêu tiền, thì nó có thể ghi những thứ phức tạp hơn không. Ví dụ một thoả thuận kiểu nếu điều này xảy ra thì chuyển tiền cho người kia, hay một quỹ chung mà ai góp bao nhiêu được ghi rõ và chỉ chi khi đủ người đồng ý.
Bitcoin có một ngôn ngữ lệnh nhỏ, được giới hạn có chủ đích để an toàn. Muốn làm những thứ phức tạp trên Bitcoin thì rất khó. Một nhóm người, trong đó có lập trình viên trẻ Vitalik Buterin, đề xuất xây một blockchain mới với ngôn ngữ lập trình đầy đủ, để ai cũng viết được ứng dụng chạy trên đó.
Từ ý tưởng đó, Ethereum ra đời và đi vào hoạt động vào giữa thập niên 2010. Đồng tiền gốc của mạng lưới gọi là ether, dùng để trả phí cho việc chạy chương trình.
Cách hiểu dễ nhất là thế này: nếu Bitcoin giống một chiếc máy tính bỏ túi rất đáng tin, chỉ làm vài phép tính nhưng làm cực kỳ chắc chắn, thì Ethereum giống một chiếc máy tính đa năng, làm được nhiều việc hơn nhưng cũng có nhiều chỗ để sai hơn.
Khác nhau ở mục tiêu
Mục tiêu của Bitcoin khá hẹp và rõ: làm một loại tiền điện tử ngang hàng, khan hiếm, khó bị kiểm duyệt. Cộng đồng Bitcoin nhìn chung rất thận trọng với thay đổi, vì họ coi sự ổn định của luật chơi là giá trị cốt lõi. Một thay đổi nhỏ trên Bitcoin có thể mất nhiều năm tranh luận.
Mục tiêu của Ethereum rộng hơn: làm nền tảng cho các ứng dụng phi tập trung. Vì vậy cộng đồng Ethereum chấp nhận thay đổi nhiều hơn, nâng cấp thường xuyên hơn, thử nghiệm nhiều hơn. Điều đó giúp mạng lưới tiến hoá nhanh, nhưng cũng làm nó phức tạp hơn.
Không có mục tiêu nào đúng hay sai. Chúng là hai lựa chọn khác nhau về cách cân bằng giữa an toàn và linh hoạt. Hiểu điều này giúp bạn khỏi rơi vào những cuộc cãi vã kiểu phe này phe kia trên mạng.
Một hình ảnh mình hay dùng: Bitcoin như một bộ luật nền được viết bằng đá, ít khi sửa. Ethereum như một thành phố đang xây, đường sá thay đổi theo nhu cầu dân cư. Sống ở mỗi nơi có cái hay cái dở riêng.
Khác nhau ở cách ghi sổ
Bitcoin ghi sổ theo kiểu những đồng xu chưa tiêu. Mỗi giao dịch dùng một số đồng xu cũ và tạo ra đồng xu mới. Không có khái niệm số dư tài khoản ở tầng giao thức, ví của bạn phải tự cộng các đồng xu lại.
Ethereum ghi sổ theo kiểu tài khoản, giống ngân hàng hơn. Mỗi địa chỉ có một số dư, và có thêm một loại tài khoản đặc biệt chứa mã chương trình, gọi là tài khoản hợp đồng. Khi bạn gửi giao dịch đến một hợp đồng, mạng lưới chạy đoạn mã đó và cập nhật trạng thái.
Vì vậy, sổ cái của Ethereum không chỉ ghi số dư mà ghi cả trạng thái của hàng triệu chương trình. Trạng thái đó lớn hơn nhiều so với Bitcoin, và việc giữ nó gọn gàng là bài toán kỹ thuật lớn của Ethereum.
Với người dùng bình thường, khác biệt này thể hiện ở chỗ ví Ethereum trông giống tài khoản ngân hàng hơn: một địa chỉ, một số dư. Còn ví Bitcoin thường đổi địa chỉ nhận liên tục để giữ riêng tư.
Khác nhau ở cơ chế đồng thuận
Bitcoin dùng bằng chứng công việc: thợ đào tốn điện để giành quyền thêm khối. Ethereum ban đầu cũng dùng bằng chứng công việc, nhưng sau đó đã chuyển sang bằng chứng cổ phần, nơi người xác thực phải khoá một lượng ether làm tài sản đảm bảo.
Việc chuyển cơ chế này là một sự kiện lớn trong lịch sử Ethereum, giúp giảm mạnh điện năng tiêu thụ. Mình sẽ dành riêng một tập để kể.
Khác biệt về cơ chế đồng thuận dẫn đến khác biệt về ai giữ an ninh mạng lưới: bên Bitcoin là người có máy đào và điện, bên Ethereum là người khoá tài sản. Mỗi cách có những rủi ro tập trung riêng.
Một lưu ý quan trọng: nhiều nơi mời gọi khoá ether để nhận lãi. Kênh không hướng dẫn những việc như vậy. Chúng là sản phẩm tài chính có rủi ro, cần tìm hiểu kỹ quy định và rủi ro riêng.
Khác nhau ở nguồn cung
Bitcoin có tổng cung tối đa khoảng hai mươi mốt triệu đồng, được viết cứng vào luật. Ethereum không có một con số tổng cung cố định theo kiểu đó. Lượng ether phát hành và lượng bị đốt bỏ qua phí giao dịch thay đổi theo luật và theo mức độ sử dụng mạng lưới.
Hai cách tiếp cận này phản ánh hai triết lý: Bitcoin coi sự khan hiếm cố định là đặc điểm định danh, Ethereum coi đồng tiền gốc chủ yếu là nhiên liệu cho mạng lưới, và chính sách phát hành có thể điều chỉnh khi cộng đồng đồng thuận.
Điều đó cũng có nghĩa là chính sách tiền tệ của Ethereum có thể được cộng đồng điều chỉnh qua các lần nâng cấp, trong khi với Bitcoin, việc đụng đến con số hai mươi mốt triệu gần như là điều cấm kỵ. Người thích sự chắc chắn tuyệt đối thấy cách của Bitcoin dễ chịu hơn, người coi trọng khả năng thích nghi thấy cách của Ethereum hợp lý hơn.
Bạn sẽ gặp nhiều người dùng chuyện nguồn cung để kể một câu chuyện về giá. Ở kênh này, mình chỉ nói đến nó như một đặc điểm thiết kế, và nhắc rằng không đặc điểm kỹ thuật nào bảo đảm điều gì về giá cả.
Gói lại
Bitcoin là tiền điện tử ngang hàng, thận trọng, ít thay đổi. Ethereum là máy tính chung, linh hoạt, nâng cấp thường xuyên.
Bitcoin ghi sổ theo những đồng xu chưa tiêu, Ethereum ghi sổ theo tài khoản và trạng thái chương trình. Bitcoin dùng bằng chứng công việc, Ethereum đã chuyển sang bằng chứng cổ phần.
Hai mạng lưới không thay thế nhau mà chọn những đánh đổi khác nhau. Câu hỏi nên mang theo là: với một việc cụ thể, sự đơn giản và ổn định quan trọng hơn, hay sự linh hoạt quan trọng hơn?
Tập sau, mình nói về hợp đồng thông minh bằng những ví dụ đời thường, để bạn thấy chương trình trên blockchain thực ra làm gì.
Câu hỏi thường gặp
Ethereum có phải là đối thủ của Bitcoin không?
Không hẳn. Hai mạng lưới có mục tiêu khác nhau: Bitcoin tập trung làm tiền điện tử, Ethereum làm nền tảng cho ứng dụng. Chúng chọn những đánh đổi khác nhau.
Ether là gì?
Ether là đồng tiền gốc của mạng Ethereum, dùng để trả phí khi gửi giao dịch hoặc chạy hợp đồng thông minh trên mạng lưới.
Ethereum có giới hạn tổng cung như Bitcoin không?
Không theo kiểu một con số cố định viết cứng. Lượng phát hành và lượng bị đốt thay đổi theo luật và mức độ sử dụng mạng lưới.
Vì sao Ethereum thay đổi nhiều hơn Bitcoin?
Vì mục tiêu làm nền tảng ứng dụng đòi hỏi tiến hoá liên tục, và cộng đồng chấp nhận đánh đổi sự phức tạp để lấy sự linh hoạt.
Biết Ethereum khác Bitcoin có giúp quyết định đầu tư không?
Kênh không đưa lời khuyên đầu tư. Hiểu thiết kế giúp bạn đọc tin tỉnh táo hơn, nhưng không đặc điểm kỹ thuật nào bảo đảm điều gì về giá.
