Xin chào, đây là Ghiền Coin. Tiền mã hoá và Web3 có những lời phê phán rất nghiêm túc, đến từ nhà kinh tế, kỹ sư phần mềm, cơ quan quản lý và cả những người từng làm trong ngành. Họ chỉ ra rằng phần lớn hoạt động là đầu cơ, lừa đảo tràn lan, một số blockchain tốn năng lượng lớn, trải nghiệm người dùng khó, quyền lực vẫn tập trung ở những chỗ khác, và nhiều vấn đề có giải pháp đơn giản hơn mà không cần blockchain.
Một kênh tìm hiểu về tiền mã hoá mà chỉ kể mặt hay thì không trung thực. Tập cuối danh mục Web3 này dành trọn cho phía phê phán, để bạn có cái nhìn cân bằng.
Phê phán thứ nhất: phần lớn là đầu cơ
Những người phê phán nói rằng, sau hơn mười lăm năm, phần lớn hoạt động quanh tiền mã hoá vẫn là mua bán đầu cơ, chứ không phải dùng vào việc gì trong đời thực.
Giá cả biến động mạnh, câu chuyện xoay quanh lên xuống, và nhiều ứng dụng phi tập trung thực chất là công cụ để đầu cơ thêm.
Phía ủng hộ phản biện rằng mọi công nghệ mới đều trải qua giai đoạn đầu cơ, như internet từng có bong bóng, và ứng dụng thật cần thời gian.
Cả hai đều có lý. Nhưng với người dân bình thường, điều quan trọng là: đừng nhầm lẫn giữa tìm hiểu công nghệ và tham gia đầu cơ.
Phê phán thứ hai: lừa đảo tràn lan
Không thể phủ nhận rằng tiền mã hoá đã trở thành công cụ cho rất nhiều vụ lừa đảo, từ mô hình Ponzi, sàn ảo, lừa tình đầu tư, đến dự án kéo thảm. Cả một danh mục của kênh này dành cho chủ đề đó.
Những người phê phán cho rằng đặc điểm của tiền mã hoá, như giao dịch không đảo ngược, xuyên biên giới, khó truy vết với người thường, khiến nó đặc biệt hấp dẫn với kẻ gian.
Phía ủng hộ nói rằng lừa đảo tồn tại với mọi loại tài sản, và blockchain công khai thực ra giúp truy vết dòng tiền tốt hơn tiền mặt.
Dù tranh luận thế nào, thực tế là nhiều người đã mất tiền. Đó là lý do kênh này luôn đặt cảnh giác lên đầu.
Phê phán thứ ba: giải pháp đi tìm vấn đề
Đây có lẽ là phê phán sâu sắc nhất. Nhiều dự án bắt đầu từ câu hỏi chúng ta có thể dùng blockchain vào đâu, thay vì vấn đề thật là gì và cách tốt nhất để giải là gì.
Trong rất nhiều trường hợp, một cơ sở dữ liệu thông thường do một bên đáng tin quản lý làm tốt hơn, nhanh hơn, rẻ hơn. Blockchain chỉ thật sự có ý nghĩa khi các bên không tin nhau và không muốn có bên trung gian.
Mình đã nói điều này ở tập blockchain không giải quyết được gì. Những người phê phán chỉ ra rằng sau nhiều năm, danh sách các ứng dụng thật sự cần blockchain vẫn khá ngắn.
Câu hỏi để tự kiểm: nếu bỏ blockchain đi và dùng cách thông thường, có gì tệ hơn không.
Phê phán thứ tư: quyền lực vẫn tập trung
Lời hứa của Web3 là phi tập trung. Nhưng thực tế, quyền lực tập trung ở nhiều chỗ khác: một vài nơi giữ tài sản lớn, một vài nhóm phát triển, những người nắm nhiều mã thông báo quản trị, những công ty cung cấp hạ tầng mà hầu hết ứng dụng phụ thuộc.
Nhiều người dùng truy cập blockchain qua vài dịch vụ trung gian lớn, vì tự chạy nút thì quá khó. Nếu những dịch vụ đó gặp sự cố, rất nhiều ứng dụng ngừng hoạt động.
Phía ủng hộ cho rằng ít nhất lựa chọn tự chạy vẫn tồn tại, khác với Web2 nơi không có lựa chọn.
Bài học: phi tập trung là một dải mức độ, và nhiều thứ được quảng cáo là phi tập trung thật ra khá tập trung.
Phê phán thứ năm: trải nghiệm và trách nhiệm
Những người làm sản phẩm phê phán rằng trải nghiệm người dùng của Web3 quá khó: cụm từ khôi phục, phí giao dịch, chữ ký khó hiểu, không có nút hoàn tác.
Họ cho rằng đòi hỏi người dùng bình thường tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về bảo mật là không thực tế. Đa số người muốn có ai đó giúp khi gặp sự cố.
Đây là lý do nhiều người, dù quan tâm đến tiền mã hoá, cuối cùng vẫn dùng các dịch vụ lưu ký tập trung, quay lại đúng mô hình mà Web3 muốn thay thế.
Phía ủng hộ đang cố cải thiện trải nghiệm, nhưng mỗi cải thiện thường đổi lấy một chút phi tập trung.
Vì sao nên lắng nghe phía phê phán
Lắng nghe phê phán không có nghĩa là bác bỏ hoàn toàn. Blockchain có những ý tưởng thông minh, như kênh này đã giải thích suốt sáu mươi tập. Nhưng hiểu giới hạn giúp ta đặt công nghệ đúng chỗ.
Khi ai đó chỉ kể mặt hay, không bao giờ nhắc rủi ro, đó là dấu hiệu họ đang bán hàng, không phải đang chia sẻ kiến thức.
Một người hiểu biết thật sự có thể nói rõ cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của thứ mình quan tâm.
Mình mong bạn mang theo thói quen đó: với mọi công nghệ, mọi lời mời, hãy tìm nghe cả phía phê phán trước khi quyết định.
Gói lại
Những lời phê phán nghiêm túc: phần lớn là đầu cơ, lừa đảo tràn lan, giải pháp đi tìm vấn đề, quyền lực vẫn tập trung, trải nghiệm khó.
Phía ủng hộ có phản biện cho từng điểm, và cả hai phía đều có lý ở những chỗ khác nhau.
Lắng nghe phê phán giúp đặt công nghệ đúng chỗ và nhận ra người đang bán hàng.
Danh mục Web3 đến đây là trọn. Danh mục cuối cùng là từ điển, nơi mình giải thích các thuật ngữ bạn sẽ gặp.
Câu hỏi thường gặp
Phê phán lớn nhất với tiền mã hoá là gì?
Có nhiều phê phán, như phần lớn hoạt động là đầu cơ, lừa đảo tràn lan, và nhiều dự án là giải pháp đi tìm vấn đề.
Giải pháp đi tìm vấn đề nghĩa là gì?
Là bắt đầu từ việc muốn dùng blockchain rồi mới tìm chỗ dùng, trong khi nhiều vấn đề có cách giải đơn giản hơn.
Web3 có thật sự phi tập trung không?
Ở nhiều chỗ thì không. Quyền lực tập trung ở nơi giữ tài sản, nhóm phát triển, người nắm nhiều mã thông báo và dịch vụ hạ tầng.
Vì sao nên nghe phía phê phán?
Để hiểu giới hạn của công nghệ, đặt nó đúng chỗ, và nhận ra ai chỉ kể mặt hay là đang bán hàng.
Kênh Ghiền Coin ủng hộ hay phản đối tiền mã hoá?
Kênh giải thích kiến thức một cách cân bằng, không khuyến khích đầu tư hay mua bán, và luôn đặt cảnh giác lên đầu.
