Chào bạn, Ghiền Coin đây. Sau khi bị lừa mất tiền, nạn nhân thường nhận được tin nhắn hay cuộc gọi từ người tự xưng là hacker mũ trắng, luật sư quốc tế, công ty truy vết tài sản số, thậm chí cán bộ cơ quan chức năng, hứa sẽ lấy lại tiền nếu trả trước một khoản phí. Đây gần như luôn là đợt lừa thứ hai. Có khi chính nhóm đã lừa lần đầu quay lại, vì họ biết rõ nạn nhân đã mất bao nhiêu và đang tuyệt vọng thế nào.
Tập này dành cho những người đã từng bị lừa, và cho người thân của họ. Mất tiền đã đau, đừng để mất thêm lần nữa.
Vì sao nạn nhân bị nhắm lần nữa
Người vừa bị lừa đang ở trạng thái tâm lý dễ tổn thương nhất. Họ tiếc tiền, xấu hổ, có khi đang nợ nần vì đã vay mượn. Họ muốn bằng mọi giá lấy lại, để giải quyết hậu quả và để đỡ tự trách.
Kẻ gian hiểu điều đó. Danh sách nạn nhân của các vụ lừa được mua bán, trao đổi giữa các nhóm. Có khi chính nhóm lừa ban đầu dùng một danh tính mới để quay lại.
Nạn nhân cũng hay chia sẻ câu chuyện trên mạng xã hội, trong các nhóm hỗ trợ. Kẻ gian theo dõi những bài viết đó để tìm mục tiêu, rồi nhắn tin riêng với lời đề nghị giúp đỡ.
Lời đề nghị đến đúng lúc người ta cần nhất, nên rất khó từ chối.
Những vai diễn thường gặp
Vai thứ nhất là hacker mũ trắng: tự nhận có kỹ thuật xâm nhập vào hệ thống của kẻ lừa đảo để lấy lại tiền. Thực tế không ai có thể làm điều đó theo kiểu dịch vụ trả phí, và nếu có cũng là việc vi phạm pháp luật.
Vai thứ hai là luật sư hay công ty pháp lý quốc tế: có trang web chuyên nghiệp, có giấy tờ trông chính thức, có số điện thoại tổng đài. Họ yêu cầu phí hồ sơ, phí án phí, phí mở khoá tài sản.
Vai thứ ba là công ty truy vết tài sản số: dùng thuật ngữ kỹ thuật, gửi báo cáo có biểu đồ dòng tiền trên blockchain, khẳng định đã tìm ra tiền của bạn và chỉ cần phí để thu hồi.
Vai thứ tư nguy hiểm nhất là giả danh cơ quan chức năng: gọi điện xưng công an, viện kiểm sát, ngân hàng, nói đang điều tra vụ án và cần bạn chuyển tiền để xác minh hay tạm giữ.
Dấu hiệu chung của mọi vai diễn
Họ liên hệ với bạn trước, chứ không phải bạn tìm đến họ qua kênh chính thức. Dịch vụ chính danh hiếm khi chủ động nhắn tin cho nạn nhân để chào mời.
Họ đòi phí trước, dưới bất kỳ tên gọi nào. Phí dịch vụ, phí hồ sơ, thuế thu hồi, phí kích hoạt, tiền bảo đảm. Mỗi lần trả lại có khoản mới.
Họ cam kết chắc chắn lấy lại được, có khi còn hứa lấy lại nhiều hơn số đã mất. Không ai có thể cam kết điều đó.
Họ thúc giục, tạo cảm giác cơ hội sắp mất, tài sản sắp bị chuyển đi nơi khác, phải hành động ngay.
Về cơ quan chức năng thật
Cơ quan công an, viện kiểm sát, toà án làm việc theo quy trình pháp luật, có giấy mời, có trụ sở, có cán bộ cụ thể. Họ không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để phục vụ điều tra.
Nếu nhận cuộc gọi tự xưng cơ quan chức năng yêu cầu chuyển tiền, hãy cúp máy. Muốn kiểm tra, hãy tự đến trụ sở công an gần nhất hoặc gọi số đường dây nóng chính thức mà bạn tự tra cứu, không gọi số người kia đưa.
Các cơ quan chức năng ở Việt Nam đã nhiều lần cảnh báo về kiểu giả danh này. Thông tin cảnh báo được đăng trên các kênh chính thức của ngành công an.
Đường chính danh duy nhất khi bị lừa là trình báo cơ quan công an, cung cấp đầy đủ bằng chứng. Việc này không mất phí.
Lấy lại tiền có khả năng không
Câu trả lời trung thực: rất khó, và phụ thuộc nhiều yếu tố. Với tài sản số, nếu tiền đi qua nhiều ví, ra nước ngoài, hay vào dịch vụ trộn, khả năng thu hồi rất thấp.
Trong một số vụ án lớn, cơ quan chức năng các nước đã phối hợp phong toả và thu hồi được một phần tài sản. Nhưng đó là kết quả của quá trình điều tra chính thức, mất thời gian, không phải dịch vụ trả phí nhanh.
Việc chấp nhận rằng có thể không lấy lại được rất đau đớn. Nhưng chấp nhận sớm giúp bạn tránh mất thêm, và tập trung vào việc khắc phục cuộc sống.
Nếu tài sản nằm ở một dịch vụ lưu ký có danh tính rõ ràng, việc báo cáo cho dịch vụ đó và cơ quan công an sớm có thể giúp phong toả kịp thời.
Đỡ người đã bị lừa
Nếu người thân bạn bị lừa, điều họ cần nhất là không bị phán xét. Câu nói sao dại thế không giúp gì, chỉ làm họ giấu kín hơn, và dễ âm thầm tìm đến dịch vụ lấy lại tiền.
Hãy cùng họ thu thập bằng chứng, đi trình báo, và cùng xem lại các khoản nợ để có kế hoạch. Nếu họ quá suy sụp, đừng ngại tìm hỗ trợ tâm lý.
Dặn họ một quy tắc: từ giờ, bất kỳ ai liên hệ để giúp lấy lại tiền, hãy báo cho gia đình trước khi trả lời.
Chia sẻ câu chuyện, khi đã sẵn sàng, cũng có thể giúp người khác tránh bẫy, và giúp người bị lừa thấy mình không đơn độc.
Gói lại
Nạn nhân lừa đảo thường bị nhắm lần hai bởi người tự xưng hacker, luật sư, công ty truy vết hay cán bộ, hứa lấy lại tiền nếu trả phí trước.
Dấu hiệu chung: họ chủ động liên hệ, đòi phí trước, cam kết chắc chắn, thúc giục.
Cơ quan chức năng không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại. Đường chính danh là trình báo công an, không mất phí.
Tập sau, tập cuối danh mục cảnh giác, mình nói chuyện dạy bố mẹ nhận ra lừa đảo.
Câu hỏi thường gặp
Có dịch vụ nào lấy lại được tiền bị lừa không?
Những dịch vụ chủ động liên hệ và đòi phí trước gần như luôn là lừa đảo. Đường chính danh là trình báo cơ quan công an.
Hacker mũ trắng có giúp lấy lại tiền được không?
Không theo kiểu dịch vụ trả phí. Người tự xưng như vậy hầu như luôn là kẻ lừa đảo lần hai.
Công an có gọi điện bắt chuyển tiền để điều tra không?
Không. Cơ quan chức năng làm việc theo quy trình pháp luật, không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại.
Báo công an có mất phí không?
Không. Trình báo là quyền của công dân, không mất phí.
Người thân bị lừa thì nên làm gì?
Không phán xét, cùng thu thập bằng chứng và trình báo, dặn họ báo gia đình trước khi trả lời bất kỳ ai hứa lấy lại tiền.
