Xin chào, đây là Ghiền Coin. Phần lớn vụ mất tài sản số không bắt đầu từ một cuộc tấn công tinh vi, mà từ một thiết bị bẩn: một ứng dụng cài từ nguồn lạ, một phần mềm bẻ khoá, một đường dẫn bấm vội, một chiếc máy lâu ngày không cập nhật. Vài thói quen đơn giản hằng ngày có thể chặn được phần lớn những rủi ro đó.
Tập cuối của danh mục ví và bảo mật này là danh sách những việc nhỏ mà ai cũng làm được, dù bạn có tài sản số hay không. Chúng bảo vệ cả tài khoản ngân hàng, mạng xã hội và dữ liệu cá nhân của bạn.
Cập nhật là việc nhàm chán đáng làm nhất
Mỗi bản cập nhật hệ điều hành và ứng dụng thường kèm bản vá lỗ hổng bảo mật. Kẻ gian đọc ghi chú cập nhật, biết lỗ hổng nằm ở đâu, và nhắm vào những thiết bị chưa cập nhật.
Vì vậy, để máy tự động cập nhật, hoặc cập nhật ngay khi có thông báo, là một trong những việc đơn giản mà hiệu quả nhất. Đừng để thông báo cập nhật nằm đó hàng tháng.
Điện thoại quá cũ không còn được nhà sản xuất cập nhật nữa thì không nên dùng cho việc quan trọng. Nó vẫn chạy được, nhưng các lỗ hổng mới phát hiện sẽ không bao giờ được vá.
Cập nhật cũng áp dụng cho trình duyệt và tiện ích trình duyệt. Tiện ích lâu không ai bảo trì có thể bị người khác mua lại và cài mã độc vào.
Chỉ cài từ nguồn chính thức
Ứng dụng nên được tải từ kho ứng dụng chính thức của hệ điều hành, và kiểm tra tên nhà phát triển. Kho chính thức không hoàn hảo, ứng dụng giả vẫn lọt vào, nhưng rủi ro thấp hơn nhiều so với tải tệp cài đặt từ đường dẫn lạ.
Phần mềm bẻ khoá, phần mềm lậu trên máy tính là một nguồn lây phần mềm độc hại rất phổ biến. Kẻ gian gắn mã độc vào bản bẻ khoá, chờ người dùng tự tay cài vào máy.
Cẩn thận với lời mời cài ứng dụng qua tin nhắn, email, nhóm chat, kiểu tải bản mới nhất ở đây. Ứng dụng thật hiếm khi phát hành theo cách đó.
Thỉnh thoảng rà lại danh sách ứng dụng đã cài, gỡ những thứ không dùng nữa. Mỗi ứng dụng là một cánh cửa.
Bẫy sao chép và dán địa chỉ
Địa chỉ ví là một chuỗi ký tự dài, không ai gõ tay, ai cũng sao chép rồi dán. Có loại phần mềm độc hại theo dõi bộ nhớ tạm, phát hiện bạn vừa sao chép một chuỗi giống địa chỉ ví, liền thay bằng địa chỉ của kẻ gian.
Bạn dán, nhìn lướt thấy có vẻ đúng, bấm gửi. Tài sản đi vào ví kẻ gian và không lấy lại được.
Thói quen phòng tránh: sau khi dán, kiểm tra kỹ vài ký tự đầu, vài ký tự giữa và vài ký tự cuối của địa chỉ, so với địa chỉ gốc. Nếu dùng ví phần cứng, kiểm tra địa chỉ hiển thị trên màn hình thiết bị.
Một biến thể khác là đầu độc lịch sử giao dịch: kẻ gian gửi một giao dịch rất nhỏ từ địa chỉ trông gần giống địa chỉ bạn hay dùng, chờ bạn sao chép nhầm từ lịch sử. Đừng sao chép địa chỉ từ lịch sử giao dịch.
Mạng công cộng và thiết bị dùng chung
Wifi ở quán cà phê, sân bay, khách sạn tiện nhưng bạn không biết ai đang điều hành nó. Trang web dùng kết nối mã hoá giúp giảm rủi ro, nhưng tốt nhất vẫn là không làm việc quan trọng trên mạng công cộng.
Máy tính dùng chung ở quán, ở cơ quan, máy của người khác: không bao giờ đăng nhập tài khoản quan trọng hay nhập bất kỳ thông tin ví nào. Bạn không biết trên máy đó đã cài gì.
Nếu cần làm việc quan trọng khi ra ngoài, dùng dữ liệu di động của chính điện thoại mình thường an toàn hơn wifi công cộng.
Khi cho người khác mượn điện thoại, hãy nhớ trong đó có những gì. Nhiều người dùng chế độ khách hoặc khoá riêng ứng dụng quan trọng.
Tách thiết bị cho việc quan trọng
Một thói quen của những người cẩn thận là dành riêng một thiết bị cho việc quan trọng, không cài trò chơi, không cài ứng dụng linh tinh, không dùng để lướt mạng. Thiết bị càng ít thứ, càng ít cửa cho kẻ gian.
Không phải ai cũng cần hay có điều kiện làm vậy. Nhưng ít nhất, hãy hạn chế ứng dụng trên thiết bị bạn dùng cho ngân hàng và tài sản.
Khoá màn hình bằng mã đủ dài hoặc sinh trắc học, bật tính năng tìm và xoá thiết bị từ xa. Nếu mất máy, bạn có thể xoá dữ liệu trước khi người khác kịp đọc.
Sao lưu dữ liệu thường xuyên, nhưng nhớ rằng cụm từ khôi phục và mã dự phòng không thuộc loại dữ liệu nên sao lưu lên đám mây.
Chậm lại một nhịp trước khi bấm
Thói quen quan trọng nhất không phải là phần mềm, mà là nhịp chậm. Kẻ gian luôn tạo cảm giác gấp gáp: tài khoản sắp bị khoá, ưu đãi sắp hết, cần xác minh ngay.
Mỗi khi thấy gấp, hãy dừng lại. Vào dịch vụ bằng dấu trang thay vì bấm đường dẫn. Gọi lại người quen bằng số bạn đã lưu, không bằng số trong tin nhắn.
Đọc kỹ màn hình xác nhận trước khi ký bất kỳ giao dịch nào. Nếu không hiểu mình đang ký gì, đừng ký.
Một nhịp chậm vài giây có thể là khác biệt giữa giữ được và mất trắng.
Gói lại
Cập nhật hệ điều hành, trình duyệt, ứng dụng. Chỉ cài từ nguồn chính thức, tránh phần mềm bẻ khoá.
Kiểm tra địa chỉ đầu, giữa, cuối sau khi dán, không sao chép từ lịch sử giao dịch. Tránh làm việc quan trọng trên wifi công cộng và máy dùng chung.
Hạn chế ứng dụng trên thiết bị dùng cho việc quan trọng. Và luôn chậm lại một nhịp khi thấy gấp gáp.
Danh mục ví và bảo mật đến đây là trọn. Danh mục sau là phần mình tâm huyết nhất: cảnh giác lừa đảo.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải cập nhật điện thoại thường xuyên?
Vì bản cập nhật vá lỗ hổng bảo mật. Kẻ gian nhắm vào thiết bị chưa cập nhật vì lỗ hổng đã được công bố.
Bẫy sao chép địa chỉ là gì?
Là phần mềm độc hại thay địa chỉ ví bạn vừa sao chép bằng địa chỉ của kẻ gian. Hãy kiểm tra ký tự đầu, giữa, cuối sau khi dán.
Có nên dùng wifi công cộng cho việc quan trọng không?
Không nên. Dùng dữ liệu di động của điện thoại mình thường an toàn hơn.
Phần mềm bẻ khoá có nguy hiểm không?
Có. Đây là nguồn lây phần mềm độc hại phổ biến, kẻ gian gắn mã độc vào bản bẻ khoá.
Thói quen quan trọng nhất là gì?
Chậm lại một nhịp khi thấy gấp gáp. Kẻ gian luôn tạo cảm giác khẩn cấp để bạn bấm mà không nghĩ.
