Chào bạn, Ghiền Coin đây. Đào Bitcoin thực chất là dùng máy tính chuyên dụng thử băm hàng tỉ tỉ lần để tìm một con số, sao cho dấu vân tay của khối mới nhỏ hơn một ngưỡng mà mạng lưới đặt ra. Ai tìm được trước thì được quyền thêm khối đó vào sổ cái và nhận phần thưởng. Nhờ công việc này, Bitcoin mới được phát hành, và cuốn sổ cái được bảo vệ khỏi việc bị viết lại.
Tập này giải thích công việc đào như một cơ chế kỹ thuật. Kênh không hướng dẫn đào để kiếm tiền, vì đó là hoạt động đầu tư tốn kém, rủi ro cao và chịu những quy định riêng ở từng nơi.
Vì sao lại gọi là đào
Chữ đào là cách ví von với việc đào vàng. Vàng nằm trong lòng đất, phải bỏ công sức mới lấy được, và lượng vàng mới đào ra mỗi năm có hạn. Bitcoin mới cũng chỉ xuất hiện khi có người bỏ công sức tính toán, và lượng phát hành mỗi khối được luật giới hạn.
Nhưng thợ đào Bitcoin không đào lên thứ gì có sẵn. Họ đang cạnh tranh để giành quyền viết trang sổ tiếp theo. Bitcoin mới là phần thưởng cho người thắng cuộc cạnh tranh đó.
Cách ví von này dễ nhớ nhưng cũng dễ gây hiểu nhầm rằng đào là cách tạo ra tiền từ hư không. Thực tế, mỗi khối được đào ra đều tốn tiền điện, tiền máy và công vận hành.
Hiểu đào như một cuộc cạnh tranh có chi phí thật sẽ giúp bạn nhìn tỉnh táo hơn những lời mời kiểu đào coin miễn phí trên điện thoại, thứ gần như luôn là lừa đảo hoặc vô nghĩa.
Câu đố mà máy đào giải
Mỗi khối mới chứa một danh sách giao dịch, dấu vân tay của khối trước, và một ô trống để điền một con số tùy ý. Máy đào thử điền một con số, băm toàn bộ khối, rồi xem dấu vân tay có đủ nhỏ không.
Vì hàm băm không đoán trước được, không có cách thông minh nào để tìm con số đúng. Chỉ có cách thử, thử và thử. Máy đào hiện đại thử hàng nghìn tỉ lần mỗi giây.
Khi một máy tìm được con số đạt yêu cầu, nó gửi khối mới cho cả mạng lưới. Các nút khác chỉ cần băm một lần để kiểm tra. Đúng thì chấp nhận, mọi người chuyển sang đào khối tiếp theo.
Đây chính là cái lệch giữa khó tìm và dễ kiểm mà mình đã nhắc ở tập về hàm băm. Bằng chứng công việc dựa hoàn toàn vào cái lệch đó.
Độ khó tự điều chỉnh
Nếu nhiều máy đào tham gia hơn, khối sẽ được tìm ra nhanh hơn. Để giữ nhịp trung bình khoảng mười phút một khối, mạng lưới tự điều chỉnh độ khó sau mỗi hai nghìn không trăm mười sáu khối, tức khoảng hai tuần.
Độ khó tăng nghĩa là ngưỡng dấu vân tay hạ thấp xuống, máy phải thử nhiều lần hơn mới trúng. Khi máy đào rời đi, độ khó giảm xuống tương ứng.
Nhờ cơ chế này, dù tổng sức mạnh tính toán của mạng tăng gấp nhiều lần qua các năm, nhịp tạo khối vẫn khá ổn định.
Đây cũng là lý do mua thêm máy không giúp mạng lưới tạo ra nhiều Bitcoin hơn. Nó chỉ làm cuộc cạnh tranh gay gắt hơn.
Từ máy tính cá nhân đến máy chuyên dụng
Những ngày đầu, ai cũng có thể đào bằng máy tính cá nhân. Rồi người ta chuyển sang card đồ hoạ vì nó thử băm nhanh hơn. Sau đó xuất hiện những con chip được thiết kế chỉ để làm đúng một việc: băm theo thuật toán của Bitcoin.
Ngày nay, đào Bitcoin gần như hoàn toàn dùng máy chuyên dụng, chạy ở những cơ sở lớn với nguồn điện và hệ thống làm mát riêng. Máy tính cá nhân gần như không còn cơ hội.
Nhiều người đào góp sức vào các nhóm đào để chia phần thưởng đều đặn hơn. Việc này có lợi cho người tham gia nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về sự tập trung, mình sẽ nói ở danh mục sâu hơn.
Những quảng cáo mời bạn mua gói đào từ xa, cho thuê máy đào với lợi nhuận cố định, cần được nhìn rất cảnh giác. Lợi nhuận cố định trong một hoạt động biến động mạnh là điều không hợp lý.
Đào bảo vệ sổ cái thế nào
Mỗi khối được thêm vào là thêm một lớp công sức tính toán chồng lên các khối trước. Muốn viết lại một giao dịch cũ, kẻ gian phải đào lại khối đó và mọi khối sau, nhanh hơn cả phần còn lại của mạng lưới.
Với sức mạnh tính toán khổng lồ của mạng Bitcoin hiện nay, chi phí để làm điều đó lớn đến mức kẻ gian gần như chắc chắn lỗ, kể cả khi thành công.
Đó là lý do người ta nói công việc đào không chỉ là phát hành tiền, mà là trả tiền để mua sự an toàn cho sổ cái. Điện năng tiêu tốn được đổi lấy việc lịch sử rất khó bị viết lại.
Việc này đáng giá hay không thì còn tranh luận, và đó là nội dung tập sau.
Gói lại
Đào là thử băm rất nhiều lần để tìm khối hợp lệ. Người tìm ra trước được thêm khối và nhận phần thưởng. Độ khó tự điều chỉnh để giữ nhịp khoảng mười phút.
Ngày nay đào cần máy chuyên dụng và điện năng lớn. Lời mời đào miễn phí hay thuê máy đào lãi cố định là những thứ cần đặc biệt cảnh giác.
Công việc đào vừa phát hành Bitcoin mới, vừa bảo vệ sổ cái khỏi bị viết lại.
Như mọi tập, đây là kiến thức về cơ chế, không phải hướng dẫn kiếm tiền hay đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Đào Bitcoin có phải là tạo tiền từ hư không không?
Không. Mỗi khối đào ra đều tốn chi phí thật về máy, điện và vận hành. Bitcoin mới là phần thưởng cho người thắng cuộc cạnh tranh giành quyền viết khối.
Có thể đào Bitcoin bằng điện thoại không?
Thực tế là không. Đào Bitcoin hiện nay cần máy chuyên dụng. Ứng dụng đào trên điện thoại thường là lừa đảo hoặc không có ý nghĩa thực.
Độ khó đào Bitcoin thay đổi thế nào?
Mạng lưới tự điều chỉnh độ khó sau mỗi 2.016 khối, khoảng hai tuần, để giữ nhịp trung bình khoảng mười phút một khối.
Vì sao đào giúp Bitcoin an toàn?
Vì muốn viết lại lịch sử, kẻ gian phải đào lại nhanh hơn cả mạng lưới, chi phí lớn đến mức gần như chắc chắn lỗ.
Gói thuê máy đào lãi cố định có đáng tin không?
Cần rất cảnh giác. Lợi nhuận cố định trong một hoạt động biến động mạnh là điều bất hợp lý và thường gắn với lừa đảo.
