Cụm từ khôi phục là gì, cất giữ thế nào?

Xin chào, đây là Ghiền Coin. Cụm từ khôi phục là dãy mười hai hoặc hai mươi tư từ tiếng Anh mà ví hiện ra khi bạn tạo ví lần đầu. Dãy từ đó đại diện cho toàn bộ chìa khoá trong ví của bạn. Ai có nó là có toàn quyền với mọi tài sản trong ví, từ bất kỳ thiết bị nào, ở bất kỳ đâu trên thế giới, không cần mật khẩu, không cần điện thoại của bạn.

Nếu chỉ nhớ được một điều từ cả chương trình, mình mong bạn nhớ điều này: cụm từ khôi phục không bao giờ được đưa cho ai, không chụp ảnh, không gõ vào trang web nào. Tập này giải thích vì sao.

Cụm từ khôi phục từ đâu ra

Ở tập trước, mình nói ví giữ khoá bí mật, một con số rất lớn. Con số đó khó ghi chép và rất dễ sai một ký tự. Người ta nghĩ ra cách biến con số ngẫu nhiên thành một dãy từ thông dụng, chọn từ một danh sách hai nghìn không trăm bốn mươi tám từ tiếng Anh.

Từ dãy từ đó, ví tính ra được toàn bộ cây khoá bí mật, có thể sinh ra vô số địa chỉ. Vì vậy chỉ cần một cụm từ là khôi phục được tất cả các địa chỉ trong ví.

Mười hai từ hay hai mươi tư từ đều đủ mạnh để không ai đoán được bằng cách thử. Số khả năng lớn đến mức kể cả toàn bộ máy tính trên thế giới cùng thử cũng không xong.

Điểm yếu không nằm ở toán học. Điểm yếu nằm ở chỗ con người cất dãy từ đó ở đâu, và có ai lừa được mình đưa nó ra không.

Vì sao không chụp ảnh, không lưu đám mây

Phản xạ của nhiều người khi thấy một thứ quan trọng là chụp ảnh lại cho khỏi quên. Với cụm từ khôi phục, đây là sai lầm nguy hiểm nhất.

Ảnh trên điện thoại thường tự đồng bộ lên đám mây. Tài khoản đám mây có thể bị lộ mật khẩu, bị lừa đăng nhập. Ứng dụng độc hại có quyền đọc thư viện ảnh có thể quét tìm những bức ảnh có dãy từ tiếng Anh.

Tương tự, lưu trong ghi chú, gửi qua tin nhắn cho chính mình, để trong email nháp, đều đưa cụm từ vào những nơi có thể bị xâm nhập từ xa.

Nguyên tắc chung: cụm từ khôi phục nên sống ngoại tuyến, trên vật liệu vật lý, ở nơi chỉ bạn biết. Mọi thứ có kết nối mạng đều là cửa ngõ.

Cất giữ thế nào cho hợp lý

Cách phổ biến nhất là viết tay lên giấy, kiểm tra kỹ từng từ, đánh số thứ tự, rồi cất ở nơi an toàn khỏi lửa, nước và người tò mò. Nhiều người làm hai bản ở hai nơi khác nhau để phòng một nơi gặp sự cố.

Một số người dùng tấm kim loại khắc chữ để chống cháy và chống ẩm. Đây là lựa chọn tuỳ mức độ tài sản và hoàn cảnh, không bắt buộc.

Cần cân bằng giữa hai nỗi sợ: sợ bị lấy cắp và sợ chính mình làm mất. Cất quá kỹ đến mức người thân không bao giờ tìm thấy khi cần cũng là một kiểu rủi ro, mình sẽ nói ở tập về thừa kế tài sản số.

Điều quan trọng không kém là thử khôi phục một lần khi ví còn ít tài sản, để chắc rằng mình đã ghi đúng và hiểu quy trình.

Kẻ gian xin cụm từ bằng cách nào

Kẻ gian hiếm khi hỏi thẳng. Họ dựng kịch bản. Một kiểu phổ biến là giả làm nhân viên hỗ trợ, liên hệ khi bạn vừa hỏi về một sự cố trên mạng xã hội, nói rằng cần xác minh ví bằng cách nhập cụm từ vào một trang web.

Kiểu khác là trang web giả giống hệt ví thật, xuất hiện trên kết quả tìm kiếm hay quảng cáo, bảo bạn đồng bộ ví hay nhận thưởng bằng cách nhập cụm từ.

Kiểu thứ ba là ứng dụng ví giả trên kho ứng dụng, tên và biểu tượng gần giống ví thật. Ứng dụng giả cho bạn tạo ví, nhưng gửi cụm từ về máy chủ của kẻ gian.

Ở cả ba kịch bản, quy tắc giống nhau: không có lý do chính đáng nào để nhập cụm từ khôi phục vào bất cứ đâu, ngoại trừ chính ứng dụng ví bạn đang khôi phục, tải từ nguồn chính thức, vào lúc bạn chủ động khôi phục.

Thêm một lớp mật khẩu

Nhiều ví cho phép đặt thêm một mật khẩu đi kèm cụm từ khôi phục, đôi khi gọi là từ thứ hai mươi lăm. Cùng một cụm từ, khác mật khẩu, sẽ ra ví khác hoàn toàn.

Lớp này giúp nếu ai đó tìm thấy tờ giấy ghi cụm từ, họ vẫn chưa vào được ví. Nhưng nó thêm một thứ bạn phải nhớ, và nếu quên mật khẩu đó thì cũng mất quyền vào ví vĩnh viễn.

Đây là tính năng cho người đã hiểu rõ, không phải cho người mới bắt đầu. Mình nêu ra để bạn biết nó tồn tại, không khuyến khích dùng khi chưa sẵn sàng.

Mọi lớp bảo vệ đều đánh đổi giữa an toàn trước kẻ khác và rủi ro tự khoá mình ở ngoài.

Gói lại

Cụm từ khôi phục là chìa khoá tổng của ví. Ai có nó là có toàn quyền.

Không chụp ảnh, không lưu đám mây, không gửi tin nhắn, không nhập vào trang web. Cất ngoại tuyến trên giấy hoặc vật liệu bền, có thể làm hai bản ở hai nơi.

Không ai chính danh cần cụm từ của bạn. Người xin, dù dưới danh nghĩa nào, là kẻ gian.

Tập sau, mình nói về ví nóng và ví lạnh, và vì sao đó là khái niệm về kết nối mạng chứ không phải về nhiệt độ.

Câu hỏi thường gặp