Ghiền Coin xin chào. Ethereum từng dùng bằng chứng công việc giống Bitcoin, tức thợ đào đốt điện để giành quyền thêm khối, rồi sau nhiều năm chuẩn bị, mạng lưới đã chuyển sang bằng chứng cổ phần. Ở cơ chế mới, người xác thực khoá một lượng ether làm tài sản đảm bảo thay vì chạy máy đào. Ai làm sai sẽ bị phạt bằng chính phần tài sản đó. Kết quả rõ nhất là điện năng tiêu thụ của Ethereum giảm rất mạnh.
Tập này kể lại cuộc chuyển đổi đó như một câu chuyện kỹ thuật, kèm những tranh luận còn lại. Kênh không hướng dẫn khoá ether để nhận lãi; đó là một hoạt động tài chính có rủi ro riêng.
Vì sao Ethereum muốn bỏ đào
Ngay từ những ngày đầu, những người xây dựng Ethereum đã nói rằng bằng chứng công việc chỉ là giai đoạn tạm. Họ lo về ba thứ: điện năng tiêu thụ lớn, việc đào tập trung vào những ai có máy chuyên dụng và điện rẻ, và khó mở rộng mạng lưới.
Bằng chứng cổ phần hứa hẹn giữ an ninh mạng lưới bằng cách khác: thay vì bắt người ta tốn tiền điện, bắt người ta đặt cọc tài sản. Kẻ gian muốn tấn công phải nắm giữ và khoá một lượng tài sản khổng lồ, và nếu bị phát hiện thì mất phần tài sản đó.
Ý tưởng nghe đơn giản nhưng làm cho an toàn thì rất khó. Mất nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm trên các mạng thử, sửa lỗi, rồi mới dám chuyển mạng chính.
Câu chuyện này cho thấy một nét văn hoá của Ethereum: sẵn sàng thay đổi lớn, nhưng thay đổi lớn cần thời gian dài.
Bằng chứng cổ phần vận hành thế nào
Trong bằng chứng cổ phần, người muốn tham gia giữ sổ cái phải khoá một lượng ether nhất định vào mạng lưới, trở thành người xác thực. Mạng lưới chọn ngẫu nhiên người đề xuất khối mới, và một nhóm người xác thực khác bỏ phiếu xác nhận khối đó.
Người làm đúng việc được thưởng một ít. Người làm sai, ví dụ ký hai khối mâu thuẫn để gian lận, sẽ bị cắt một phần tài sản đã khoá. Cơ chế cắt phạt này gọi là slashing.
Người không trực tuyến khi đến lượt sẽ mất phần thưởng và có thể bị trừ nhẹ. Như vậy, an ninh dựa trên động cơ kinh tế: làm đúng có lợi hơn làm sai.
Khác biệt căn bản so với bằng chứng công việc: thay vì cạnh tranh tốn điện, người tham gia đặt cược tài sản của chính mình vào sự trung thực.
Thay động cơ khi máy bay đang bay
Cuộc chuyển đổi của Ethereum hay được ví như thay động cơ máy bay giữa không trung. Mạng lưới không thể dừng lại vài ngày để sửa. Mọi số dư, mọi hợp đồng thông minh phải được giữ nguyên.
Cách làm là chạy song song một chuỗi bằng chứng cổ phần riêng trong một thời gian dài, để nó chứng minh độ ổn định. Đến thời điểm đã định, chuỗi cũ ngừng đào và gắn vào chuỗi mới, từ đó khối mới do người xác thực tạo ra.
Sự kiện này được cộng đồng gọi là Hợp nhất, tiếng Anh là The Merge. Người dùng thông thường gần như không nhận thấy gì khác: ví vẫn vậy, số dư vẫn vậy.
Đây là một thành tựu kỹ thuật được nhiều người trong ngành đánh giá cao, bất kể họ nghĩ gì về Ethereum.
Điện năng giảm mạnh
Kết quả dễ thấy nhất là lượng điện tiêu thụ của mạng Ethereum giảm rất mạnh, vì không còn hàng loạt máy đào chạy suốt ngày đêm. Nhiều ước tính cho thấy mức giảm lên tới phần lớn tuyệt đối, dù con số cụ thể tuỳ cách đo.
Những máy đào trước đây dùng cho Ethereum phải chuyển sang việc khác hoặc ngừng hoạt động. Đây là một ví dụ cho thấy thay đổi luật trên blockchain có thể ảnh hưởng mạnh đến cả một ngành nghề.
Câu chuyện điện năng giúp Ethereum trả lời một phần lời phê phán về môi trường, và trở thành ví dụ hay được nhắc trong tranh luận năng lượng mà mình đã nói ở tập trước.
Tuy vậy, điện năng chỉ là một khía cạnh. Bằng chứng cổ phần mang lại những câu hỏi khác.
Những tranh luận còn lại
Câu hỏi lớn nhất là sự tập trung. Người nắm nhiều ether có thể khoá nhiều hơn, có ảnh hưởng lớn hơn. Nhiều người không tự chạy người xác thực mà gửi qua các dịch vụ, khiến một số đơn vị lớn nắm tỷ trọng đáng kể.
Câu hỏi thứ hai là kiểm duyệt. Nếu những đơn vị lớn chịu áp lực pháp lý, họ có thể bị yêu cầu từ chối một số giao dịch. Cộng đồng Ethereum có tranh luận và nghiên cứu về cách giảm rủi ro này.
Phía ủng hộ bằng chứng công việc cho rằng an ninh dựa vào tài nguyên vật lý như điện và máy móc khách quan hơn an ninh dựa vào số dư. Phía ủng hộ bằng chứng cổ phần cho rằng cơ chế cắt phạt làm cho tấn công còn đắt hơn.
Không có câu trả lời ngã ngũ. Điều chắc chắn là không có cơ chế đồng thuận nào miễn phí: mỗi cái trả giá bằng một thứ khác.
Gói lại
Ethereum đã chuyển từ bằng chứng công việc sang bằng chứng cổ phần sau nhiều năm chuẩn bị. Người xác thực khoá ether làm đảm bảo, làm sai bị cắt phạt.
Cuộc chuyển đổi diễn ra khi mạng lưới vẫn chạy, người dùng gần như không thấy khác biệt, và điện năng tiêu thụ giảm rất mạnh.
Câu hỏi về tập trung và kiểm duyệt vẫn còn đó. Những lời mời khoá ether lấy lãi là sản phẩm tài chính có rủi ro, kênh không hướng dẫn.
Tập sau, mình nói về ứng dụng phi tập trung: chúng là gì và khác ứng dụng trên điện thoại của bạn ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Bằng chứng cổ phần là gì?
Là cơ chế đồng thuận trong đó người xác thực khoá tài sản làm đảm bảo. Họ được chọn để tạo và xác nhận khối, làm sai sẽ bị cắt một phần tài sản.
The Merge là gì?
Là sự kiện Ethereum chuyển từ bằng chứng công việc sang bằng chứng cổ phần, gắn chuỗi cũ vào chuỗi bằng chứng cổ phần đã chạy song song trước đó.
Slashing là gì?
Là việc cắt một phần tài sản đã khoá của người xác thực khi họ vi phạm luật, ví dụ ký hai khối mâu thuẫn.
Ethereum còn đào được không?
Không. Sau khi chuyển sang bằng chứng cổ phần, mạng Ethereum không còn dùng thợ đào để tạo khối.
Khoá ether để nhận thưởng có an toàn không?
Kênh không hướng dẫn việc này. Đây là hoạt động tài chính có rủi ro như bị cắt phạt, rủi ro dịch vụ trung gian và quy định pháp lý riêng.
