Chào bạn, Ghiền Coin đây. Tập từ điển thứ ba gom các thuật ngữ bảo mật: tự lưu ký và lưu ký, ví nóng và ví lạnh, ví đa chữ ký, xác thực hai lớp, lừa đảo giả mạo, phần mềm độc hại, cấp quyền, đầu độc địa chỉ và kỹ thuật xã hội. Mỗi chữ mình gắn kèm một câu nhắc hành động, vì từ điển bảo mật chỉ có ích khi biến thành thói quen.
Nhiều chữ đã xuất hiện ở danh mục ví và bảo mật. Tập này là bản tóm tắt để bạn ôn lại nhanh.
Tự lưu ký và lưu ký
Tự lưu ký là bạn tự giữ khoá bí mật, không qua bên trung gian. Không ai đóng băng được tài sản của bạn, nhưng mất khoá là mất hết.
Lưu ký là một bên khác giữ khoá thay bạn. Bạn có thể lấy lại mật khẩu, nhưng phải tin bên đó trung thực và an toàn.
Câu nhắc hành động: luôn biết rõ ai đang giữ chìa khoá tài sản của mình. Nếu không trả lời được, bạn đang có một rủi ro mà mình không biết.
Không có lựa chọn nào miễn phí. Chỉ có lựa chọn phù hợp với hiểu biết và hoàn cảnh của mỗi người.
Ví nóng, ví lạnh, ví đa chữ ký
Ví nóng giữ khoá trên thiết bị có kết nối mạng. Tiện, nhưng dễ bị tấn công từ xa hơn.
Ví lạnh giữ khoá trên thiết bị không lên mạng, như ví phần cứng. An toàn hơn trước tấn công từ xa, nhưng không cứu được nếu lộ cụm từ khôi phục hay tự ký giao dịch độc hại.
Ví đa chữ ký là ví cần nhiều chữ ký từ nhiều khoá khác nhau mới chuyển được tài sản, ví dụ hai trong ba khoá. Hình ảnh: két sắt cần hai người cùng mở.
Câu nhắc hành động: mua thiết bị từ nguồn chính thức, không dùng thiết bị kèm cụm từ in sẵn, và đọc màn hình thiết bị trước khi bấm đồng ý.
Xác thực hai lớp và mã dự phòng
Xác thực hai lớp là yêu cầu thêm một yếu tố ngoài mật khẩu khi đăng nhập. Ứng dụng sinh mã hoặc khoá bảo mật vật lý mạnh hơn mã qua tin nhắn.
Chiếm SIM là kiểu tấn công lừa nhà mạng cấp lại số điện thoại của bạn cho kẻ gian để nhận mã xác thực.
Mã dự phòng là danh sách mã dùng một lần khi mất thiết bị xác thực.
Câu nhắc hành động: bật xác thực hai lớp bằng ứng dụng sinh mã cho email và mọi tài khoản quan trọng, cất mã dự phòng ngoại tuyến.
Lừa đảo giả mạo và kỹ thuật xã hội
Lừa đảo giả mạo, tiếng Anh là phishing, là trang web, email, tin nhắn giả làm dịch vụ thật để lừa bạn nhập mật khẩu, cụm từ khôi phục hay ký giao dịch.
Kỹ thuật xã hội là cách kẻ gian thao túng tâm lý con người thay vì tấn công máy móc: tạo sự gấp gáp, giả làm người có thẩm quyền, khai thác lòng tin hay lòng tham.
Hầu hết vụ mất tài sản số bắt đầu từ kỹ thuật xã hội, không phải từ lỗ hổng mật mã.
Câu nhắc hành động: vào dịch vụ bằng dấu trang, không bấm đường dẫn trong tin nhắn, và chậm lại mỗi khi thấy gấp.
Phần mềm độc hại và đầu độc địa chỉ
Phần mềm độc hại là chương trình được cài lên thiết bị để đánh cắp thông tin hay chiếm quyền điều khiển. Thường lây qua phần mềm bẻ khoá, tệp đính kèm lạ, ứng dụng giả.
Thay địa chỉ trong bộ nhớ tạm là loại phần mềm độc hại thay địa chỉ ví bạn vừa sao chép bằng địa chỉ của kẻ gian.
Đầu độc địa chỉ là kẻ gian gửi giao dịch nhỏ từ một địa chỉ trông gần giống địa chỉ bạn hay dùng, chờ bạn sao chép nhầm từ lịch sử giao dịch.
Câu nhắc hành động: chỉ cài ứng dụng từ nguồn chính thức, kiểm tra ký tự đầu, giữa, cuối của địa chỉ sau khi dán, không sao chép địa chỉ từ lịch sử.
Cấp quyền và thu hồi quyền
Cấp quyền, tiếng Anh là approve, là cho phép một hợp đồng thông minh được tiêu một loại mã thông báo trong ví bạn, có khi không giới hạn số lượng.
Ký mù là việc ký một giao dịch mà ví không hiển thị rõ nội dung, bạn không biết mình đang ký gì.
Thu hồi quyền là giao dịch huỷ quyền đã cấp trước đó.
Câu nhắc hành động: không ký khi không hiểu, cảnh giác với yêu cầu cấp quyền nguỵ trang thành đăng nhập hay nhận quà, định kỳ rà và thu hồi quyền đã cấp bằng công cụ đã kiểm chứng.
Cụm từ khôi phục và mật khẩu bổ sung
Cụm từ khôi phục, tiếng Anh là seed phrase, là dãy mười hai hoặc hai mươi tư từ đại diện cho toàn bộ chìa khoá trong ví. Đây là thuật ngữ bảo mật quan trọng nhất trong cả từ điển, vì ai có nó là có toàn quyền với tài sản, từ bất kỳ thiết bị nào.
Mật khẩu bổ sung, đôi khi gọi là từ thứ hai mươi lăm, là một lớp mật khẩu đi kèm cụm từ khôi phục. Cùng cụm từ, khác mật khẩu bổ sung, sẽ ra một ví hoàn toàn khác. Lớp này bảo vệ khi tờ giấy ghi cụm từ bị người khác nhìn thấy, nhưng quên nó thì cũng mất quyền vào ví.
Sao lưu ngoại tuyến là việc cất cụm từ trên giấy hay vật liệu bền, không qua bất kỳ thiết bị có mạng nào. Ngược lại, chụp ảnh, lưu ghi chú, gửi email cho chính mình đều là sao lưu trực tuyến, và đều là cửa ngõ cho kẻ gian.
Câu nhắc hành động: không có dịch vụ chính danh nào cần cụm từ khôi phục của bạn. Người xin, dưới bất kỳ danh nghĩa nào, kể cả nhân viên hỗ trợ hay cơ quan chức năng, là kẻ gian.
Gói lại
Biết ai giữ chìa khoá. Ví nóng tiện, ví lạnh an toàn hơn trước tấn công từ xa, ví đa chữ ký cần nhiều người cùng mở.
Bật xác thực hai lớp bằng ứng dụng sinh mã, cất mã dự phòng ngoại tuyến. Phần lớn mất mát bắt đầu từ kỹ thuật xã hội.
Kiểm tra địa chỉ sau khi dán, không ký khi không hiểu, rà và thu hồi quyền đã cấp.
Tập sau, từ điển các thuật ngữ đồng thuận.
Câu hỏi thường gặp
Phishing là gì?
Là lừa đảo giả mạo, dùng trang web, email hay tin nhắn giả để lừa bạn nhập thông tin bí mật hoặc ký giao dịch.
Kỹ thuật xã hội là gì?
Là cách thao túng tâm lý con người như tạo sự gấp gáp, giả người có thẩm quyền, để lấy thông tin hay tài sản.
Ví đa chữ ký là gì?
Là ví cần nhiều chữ ký từ các khoá khác nhau mới chuyển được tài sản, ví dụ hai trong ba khoá.
Đầu độc địa chỉ là gì?
Là kẻ gian gửi giao dịch nhỏ từ địa chỉ trông gần giống địa chỉ quen để bạn sao chép nhầm từ lịch sử.
Ký mù là gì?
Là ký giao dịch mà không thấy rõ nội dung. Không nên ký khi không hiểu mình đang ký gì.
