Xin chào, đây là Ghiền Coin. Tập từ điển thứ tư nói về đồng thuận, tức cách hàng nghìn máy tính không quen biết nhau vẫn thống nhất được một cuốn sổ cái duy nhất. Những chữ bạn sẽ gặp: bằng chứng công việc, bằng chứng cổ phần, thợ đào, người xác thực, độ khó, phần thưởng khối, halving, tấn công năm mươi mốt phần trăm, chia tách chuỗi mềm và chia tách chuỗi cứng.
Mỗi chữ ở đây đều đã xuất hiện trong các tập trước. Tập này xâu chúng lại thành một bức tranh.
Đồng thuận là gì
Đồng thuận là quá trình các nút trong mạng lưới thống nhất về việc khối nào được thêm tiếp theo, tức lịch sử giao dịch nào là đúng.
Bài toán khó ở chỗ: không có người chỉ huy, một số nút có thể gian lận, mạng có thể chậm hay đứt quãng. Các nhà khoa học máy tính gọi đây là bài toán các vị tướng Byzantine, câu chuyện về những vị tướng phải thống nhất kế hoạch tấn công khi trong số họ có kẻ phản bội.
Cơ chế đồng thuận là bộ luật giải bài toán đó. Hai cơ chế phổ biến nhất là bằng chứng công việc và bằng chứng cổ phần.
Hình ảnh: đàn chim bay theo đội hình, không có con nào ra lệnh, nhưng tất cả đi chung một hướng nhờ quy tắc chung.
Bằng chứng công việc, thợ đào, độ khó
Bằng chứng công việc là cơ chế mà quyền thêm khối thuộc về người bỏ ra công sức tính toán, tìm được con số làm cho dấu vân tay khối đạt yêu cầu. Bitcoin dùng cơ chế này.
Thợ đào là người hay tổ chức chạy máy tính để làm công việc đó. Ai tìm được trước thì thêm khối và nhận phần thưởng.
Độ khó là mức khắt khe của yêu cầu dấu vân tay. Mạng lưới tự điều chỉnh độ khó để giữ nhịp tạo khối ổn định.
Câu nhắc: lời mời đào miễn phí trên điện thoại hay thuê máy đào lãi cố định là những thứ cần đặc biệt cảnh giác.
Bằng chứng cổ phần và người xác thực
Bằng chứng cổ phần là cơ chế mà người tham gia khoá tài sản làm đảm bảo để được quyền đề xuất và xác nhận khối. Ethereum đã chuyển sang cơ chế này.
Người xác thực là người đã khoá tài sản và chạy phần mềm tham gia đồng thuận. Làm đúng được thưởng, làm sai bị cắt phạt.
Cắt phạt, tiếng Anh là slashing, là việc trừ một phần tài sản đã khoá của người xác thực vi phạm.
Câu nhắc: lời mời khoá tài sản để nhận thưởng là sản phẩm tài chính có rủi ro, kênh không hướng dẫn.
Phần thưởng khối và halving
Phần thưởng khối là lượng tài sản mới được tạo ra và trao cho người thêm khối, cộng với phí giao dịch trong khối đó.
Halving là sự kiện phần thưởng khối của Bitcoin giảm một nửa, diễn ra sau mỗi hai trăm mười nghìn khối, khoảng bốn năm một lần. Đây là cách Bitcoin giới hạn tổng cung khoảng hai mươi mốt triệu đồng.
Phát hành là tổng lượng tài sản mới được tạo ra qua phần thưởng khối theo thời gian.
Câu nhắc: halving là cơ chế kỹ thuật, không phải tín hiệu giá. Ai dùng halving để thúc bạn mua là đang bán hàng.
Tấn công năm mươi mốt phần trăm
Tấn công năm mươi mốt phần trăm là khi một bên nắm hơn nửa sức mạnh tính toán, với bằng chứng công việc, hoặc hơn nửa tài sản khoá, với bằng chứng cổ phần, và dùng nó để viết lại lịch sử gần đây, ví dụ để tiêu hai lần.
Với những mạng lưới lớn, chi phí cho cuộc tấn công này cực kỳ cao. Với những blockchain nhỏ, ít người tham gia, nó đã từng xảy ra.
Đây là lý do mức độ phi tập trung của sức mạnh tính toán hay tài sản khoá là thước đo an ninh quan trọng.
Câu nhắc: blockchain nhỏ, mới, ít người tham gia có rủi ro an ninh cao hơn nhiều so với lời quảng cáo.
Chia tách chuỗi mềm và cứng
Chia tách chuỗi, tiếng Anh là fork, xảy ra khi luật của blockchain thay đổi. Có hai loại.
Chia tách mềm, soft fork, là thay đổi siết chặt luật, những nút chưa cập nhật vẫn chấp nhận khối mới. Mạng lưới vẫn là một chuỗi.
Chia tách cứng, hard fork, là thay đổi mà nút chưa cập nhật không chấp nhận khối mới. Nếu một bộ phận không đồng ý và giữ luật cũ, mạng lưới tách thành hai chuỗi, như trường hợp Ethereum và Ethereum Classic mình từng kể.
Câu nhắc: sau mỗi lần chia tách, kẻ gian hay mời nhận tài sản trên chuỗi mới bằng cách nhập cụm từ khôi phục. Không bao giờ làm vậy.
Nút đầy đủ và quyền nói không
Nút đầy đủ, như tập trước mình đã giải thích, là máy tính tự kiểm tra mọi khối theo luật. Trong chuyện đồng thuận, nút đầy đủ có một vai trò ít được nhắc tới: quyền nói không.
Thợ đào hay người xác thực đề xuất khối, nhưng chính các nút đầy đủ quyết định có chấp nhận khối đó hay không. Một khối vi phạm luật, ví dụ tạo ra nhiều phần thưởng hơn mức cho phép, sẽ bị mọi nút đầy đủ từ chối, dù nó được tạo ra bởi bên có sức mạnh tính toán lớn đến đâu.
Đó là lý do người ta nói luật của Bitcoin không do thợ đào quyết định một mình. Thay đổi luật cần sự đồng thuận rộng hơn, bao gồm cả những người chạy nút, người phát triển phần mềm và người dùng.
Câu nhắc: khi nghe ai đó nói một nhóm thợ đào lớn sẽ thay đổi luật Bitcoin, hãy nhớ rằng họ chỉ có thể đề xuất, còn chấp nhận hay không là chuyện của cả mạng lưới.
Gói lại
Đồng thuận là cách các nút thống nhất một lịch sử duy nhất mà không cần người chỉ huy.
Bằng chứng công việc dùng thợ đào và độ khó, bằng chứng cổ phần dùng người xác thực và cắt phạt. Phần thưởng khối phát hành tài sản mới, halving giảm phần thưởng theo lịch.
Tấn công năm mươi mốt phần trăm đe doạ chuỗi nhỏ. Chia tách mềm giữ một chuỗi, chia tách cứng có thể tách đôi.
Tập sau, từ điển các thuật ngữ hệ sinh thái.
Câu hỏi thường gặp
Cơ chế đồng thuận là gì?
Là bộ luật giúp các nút thống nhất khối nào được thêm tiếp theo mà không cần người chỉ huy.
Thợ đào và người xác thực khác nhau thế nào?
Thợ đào dùng sức mạnh tính toán trong bằng chứng công việc, người xác thực khoá tài sản trong bằng chứng cổ phần.
Tấn công 51% là gì?
Là khi một bên nắm hơn nửa sức mạnh hoặc tài sản khoá để viết lại lịch sử gần đây. Chuỗi nhỏ dễ bị hơn.
Soft fork và hard fork khác nhau thế nào?
Soft fork siết luật và vẫn giữ một chuỗi, hard fork làm nút cũ không chấp nhận khối mới và có thể tách thành hai chuỗi.
Sau hard fork có nên nhập cụm từ khôi phục để nhận tài sản trên chuỗi mới không?
Không bao giờ nhập cụm từ khôi phục vào trang web hay ứng dụng lạ. Đây là kịch bản lừa đảo quen thuộc.
