Chào bạn, Ghiền Coin đây. Danh mục cuối cùng là từ điển, nơi mình giải thích những thuật ngữ bạn sẽ gặp khi đọc tin hay nghe người khác nói về tiền mã hoá. Tập đầu tiên là những chữ nền tảng nhất: tiền mã hoá, blockchain, khối, nút, ví, địa chỉ, khoá bí mật, đồng tiền gốc, mã thông báo và sổ cái phân tán. Nếu bạn đã nghe các tập trước, đây là dịp ôn lại. Nếu bạn mới đến, đây là điểm bắt đầu tốt.
Vì đây là podcast, mình không đọc như danh sách khô khan, mà gắn mỗi chữ với một hình ảnh đời thường để bạn dễ nhớ.
Tiền mã hoá và blockchain
Tiền mã hoá là loại tài sản số được ghi trên một cuốn sổ cái chung, dùng mật mã học để bảo đảm chỉ người giữ chìa khoá mới chuyển được. Ở Việt Nam, luật gọi đây là tài sản mã hoá, và nó không phải là tiền hay phương tiện thanh toán hợp pháp. Chữ tiền trong tên gọi chỉ là thói quen.
Blockchain là cuốn sổ cái chung đó. Hình ảnh dễ nhớ: một cuốn sổ ghi chép của cả làng, mỗi nhà giữ một bản sao, ai ghi gì cũng phải được mọi người kiểm tra. Các trang sổ được đóng nối tiếp nhau thành một chuỗi, nên gọi là chuỗi khối.
Hai chữ này hay bị dùng lẫn. Blockchain là công nghệ, tiền mã hoá là một ứng dụng của công nghệ đó. Có blockchain không dùng cho tiền mã hoá.
Khi nghe ai nói ứng dụng blockchain, hãy hỏi lại: cuốn sổ đó ghi gì, ai giữ, ai được ghi.
Khối và chuỗi
Khối là một trang trong cuốn sổ, chứa một nhóm giao dịch được ghi cùng lúc. Mỗi khối mang dấu vân tay của khối trước nó, giống như mỗi trang sổ có đóng dấu giáp lai với trang trước.
Vì dấu vân tay nối các khối lại với nhau, sửa một khối cũ sẽ làm hỏng dấu vân tay của mọi khối sau. Đó là lý do lịch sử trên blockchain rất khó bị viết lại.
Chiều cao khối là số thứ tự của khối trong chuỗi, giống số trang. Khối đầu tiên được gọi là khối nguyên thuỷ.
Thời gian giữa các khối tuỳ blockchain. Với Bitcoin, trung bình khoảng mười phút một khối.
Nút mạng
Nút, tiếng Anh là node, là một máy tính tham gia mạng lưới, giữ bản sao sổ cái và kiểm tra các giao dịch theo luật chung. Trở lại hình ảnh làng: mỗi nhà giữ một bản sổ chính là một nút.
Có nút đầy đủ, tự kiểm tra mọi thứ từ đầu. Có những phần mềm nhẹ hơn, tin vào các nút khác để tiết kiệm tài nguyên.
Số lượng nút độc lập càng nhiều, mạng lưới càng khó bị một bên kiểm soát. Đây là một thước đo của sự phi tập trung.
Chạy một nút không có nghĩa là đào hay kiếm được gì. Nó là cách tự kiểm chứng, không phải tin ai.
Ví, địa chỉ và khoá bí mật
Ví là phần mềm hoặc thiết bị giữ chìa khoá bí mật của bạn và giúp bạn ký giao dịch. Ví không chứa tiền, tài sản nằm trên blockchain.
Khoá bí mật là một con số lớn ngẫu nhiên, chìa khoá thật sự cho tài sản. Ai có khoá bí mật là có quyền chuyển tài sản. Hình ảnh: chìa khoá mở hòm thư.
Địa chỉ là chuỗi ký tự rút ra từ khoá công khai, dùng để nhận tài sản. Hình ảnh: địa chỉ hòm thư, ai cũng có thể bỏ thư vào.
Cụm từ khôi phục là dãy mười hai hoặc hai mươi tư từ đại diện cho toàn bộ chìa khoá trong ví. Không bao giờ đưa cho ai.
Đồng tiền gốc và mã thông báo
Đồng tiền gốc là tài sản sinh ra cùng blockchain, dùng để trả phí và thưởng cho người giữ an ninh mạng. Bitcoin là đồng tiền gốc của mạng Bitcoin, ether là đồng tiền gốc của Ethereum.
Mã thông báo là đơn vị được tạo bởi hợp đồng thông minh chạy trên một blockchain có sẵn. Tạo mã thông báo rất dễ, nên có vô số mã thông báo, phần lớn không đại diện cho thứ gì đáng kể.
Hình ảnh dễ nhớ: đồng tiền gốc như tiền xăng để chạy xe trên con đường, mã thông báo như những tấm vé do các cửa hàng ven đường tự in.
Khi nghe ai giới thiệu một đồng mới, hãy hỏi: đây là đồng tiền gốc của một blockchain, hay chỉ là mã thông báo ai đó vừa tạo ra.
Sổ cái phân tán và phi tập trung
Sổ cái phân tán là sổ cái được nhiều bên cùng giữ bản sao, thay vì nằm ở một máy chủ trung tâm. Blockchain là một loại sổ cái phân tán, nhưng không phải sổ cái phân tán nào cũng là blockchain.
Phi tập trung là mức độ mà quyền kiểm soát được chia ra cho nhiều bên. Đây không phải là có hoặc không, mà là một dải. Một hệ thống có thể phi tập trung ở chỗ này nhưng tập trung ở chỗ khác.
Khi gặp chữ phi tập trung trong quảng cáo, hãy hỏi: ai có quyền sửa luật, ai giữ tài sản, ai có thể dừng hệ thống.
Hai chữ này thường được dùng như khẩu hiệu. Hiểu chúng như khái niệm giúp bạn nhìn thấu khẩu hiệu.
Gói lại
Tiền mã hoá là tài sản số trên sổ cái chung, blockchain là cuốn sổ đó, khối là từng trang, nút là từng nhà giữ bản sao.
Ví giữ khoá bí mật, địa chỉ để nhận, cụm từ khôi phục là chìa khoá tổng.
Đồng tiền gốc sinh ra cùng blockchain, mã thông báo do hợp đồng tạo ra. Phi tập trung là một dải mức độ, không phải nhãn có hoặc không.
Tập sau, từ điển các thuật ngữ về giao dịch trên chuỗi.
Câu hỏi thường gặp
Tiền mã hoá và blockchain khác nhau thế nào?
Blockchain là công nghệ sổ cái chung, tiền mã hoá là một ứng dụng của công nghệ đó.
Khối trong blockchain là gì?
Là một trang sổ chứa một nhóm giao dịch, mang dấu vân tay của khối trước để nối thành chuỗi.
Nút mạng là gì?
Là máy tính giữ bản sao sổ cái và kiểm tra giao dịch theo luật chung của mạng lưới.
Đồng tiền gốc khác mã thông báo ở đâu?
Đồng tiền gốc sinh ra cùng blockchain và dùng trả phí, mã thông báo do hợp đồng thông minh tạo ra trên blockchain có sẵn.
Tiền mã hoá có phải là tiền ở Việt Nam không?
Không. Luật gọi là tài sản mã hoá, không phải tiền và không phải phương tiện thanh toán hợp pháp.
